Dit zijn de dertien Zeeuwse kettingen van de burgemeesters (én de verhalen erachter)

Ze kosten duizenden euro's per stuk en worden alleen door burgemeesters gedragen: ambtsketens. Wat zijn de verhalen achter die ketens en waarom is er voor dit ontwerp gekozen? Omroep Zeeland zocht het uit.

Dit zijn de dertien Zeeuwse burgemeesters met hun ambtsketens (foto: Omroep Zeeland)

Om te beginnen heeft Goes de oudste keten van Zeeland, uit 1852. Voorlopig tenminste, want Goes denkt na over een nieuwe keten. Reimerswaal heeft de jongste ambtsketen, gepresenteerd op 1 januari van dit jaar. De 'oude' keten was bijna vijftig jaar oud en was gemaakt voor mannen, omdat het burgemeestersambt lange tijd alleen voor mannen bestemd was. Maar met de komst van een vrouwelijke burgemeester, kwam er ook een nieuwe keten.

Vroeger, voor de gemeentelijke herindelingen, hadden we veel meer ketens, omdat we toen ook veel meer gemeenten hadden. Veel van die ketens zijn geschonken aan de toenmalige burgemeesters die afscheid namen. Dat betekent dat niet alle oude ketens nog bij de gemeenten in bezit zijn. Maar er zijn ook gemeenten bij, zoals Tholen, Hulst, Noord-Beveland, Schouwen-Duiveland, Kapelle die ze wel allemaal terug hebben. Die ketens worden meestal bewaard in het archief en soms ook tentoongesteld, bijvoorbeeld in het gemeentehuis of oude stadhuis.

Verhalen achter de ketens

In de gemeente Terneuzen ligt de keten van Zaamslag nog altijd op het kantoor van de burgemeester. Die keten is tijdens de oorlog verstopt door een ambtenaar, om ervoor te zorgen dat het niet in handen kwam van de bezetters.

In Vlissingen moest er in 1994 een nieuwe komen, omdat de oude gestolen werd. Toenmalig burgemeester Jaap van der Doef had de ambtsketen in een tas op het bureau gezet, maar bij terugkomst in zijn kamer was de ambtsketen verdwenen. Een 31-jarige Vlissinger werd aangehouden en biechtte op de keten van de burgervader te hebben meegenomen. Hij had hem in het water gegooid, maar zoekacties door de brandweer hebben nooit iets opgeleverd. Dus moest er een nieuwe komen. Kosten: vijfduizend gulden. Het was trouwens niet de eerste keer dat de Vlissingse keten kwijt raakte. Toen in 1943 NSB-burgemeester Piet Callenfels werd geïnstalleerd, was hij ook zoek. Toen is een verzilverde imitatieketting gemaakt.

De gemeente Middelburg moest ook een nieuwe ambtsketen aanschaffen (nu nog in gebruik), nadat de keten in 1973 uit de kast van toenmalig burgemeester Piet Wolters is gestolen. De keten van Nieuw- en Sint Joosland is toen op hetzelfde moment ontvreemd. De burgemeester heeft tijdelijk de keten van de oude gemeente Sint Laurens gebruikt die in het bezit was van de laatste burgemeester van Sint Laurens Willem Baas.

De dertien ambtsketens (foto: Omroep Zeeland)

Veel ambtsketens hebben in het ontwerp een verwijzing naar de kernen in de gemeente. Als een gemeente na de herindeling een nieuwe ambtsketen aanschafte, zie je vaak dat de oude gemeenten een plekje hebben gekregen op één van de schakels. Verder zie je bij veel gemeenten het water (de Oosterschelde en/of Westerschelde) terug in de ambtsketen, bijvoorbeeld in die van Terneuzen, Hulst en Reimerswaal.

De ambtsketen is in 1853 ingevoerd door J.R. Thorbecke, minister van Binnenlandse Zaken onder Koning Willem III. Hij vond dat burgemeesters een herkenningsteken moesten dragen. Er is toen ook besloten dat de penning aan de ambtsketen aan de ene zijde het rijkswapen moest tonen en aan de andere zijde het wapen van de gemeente, of de naam als het geen wapen had.

De burgemeester draagt de ambtsketen bij elke gelegenheid waar hij in functie is. Bij een raadsvergadering bijvoorbeeld of bij het uitreiken van een lintje. Bij die laatste gelegenheid draagt de burgemeester de penning met het rijkswapen naar voren.

Hulst en Borsele hebben de oude penning van de voormalige gemeenten hergebruikt. In Hulst gebeurde dat vanwege historische waarde. In Borsele, omdat burgemeester Godfried van den Heuvel de ketting van Heinkenszand mooier vond dan die van Borsele zelf. Hij kon trouwens na de gemeentelijke herindeling lange tijd kiezen tussen verschillende ketens, omdat die allemaal nog op het gemeentehuis lagen.

Oude en nieuwe keten worden nog gebruikt

In Kapelle is een nieuwe keten aangeschaft, omdat de oude geen verwijzing had naar Kapelle. Maar in deze gemeente wordt de oude keten nog wel eens gebruikt, omdat er soms twee nodig zijn. Bijvoorbeeld als twee officiële momenten samenvallen: één in de gemeente die samenvalt met een herdenking in Frankrijk. Kapelle heeft ook een zilveren ambtsketen voor de kinderburgemeester.

Tot slot. Ketens worden ook wel eens vergeten. Burgemeester Rob van der Zwaag van Veere heeft een paar jaar geleden de oude keten van Veere (gemaakt in 1852) uit het museum van Veere gebruikt. Hij had toen een officiële gelegenheid in de stad Veere, maar zijn ambtsketen lag nog in Domburg.

Razendsnel toegang tot het laatste Zeeuwse nieuws, het weer, sport en live radio en tv? Download de Omroep Zeeland app voor Android of iPhone/iPad.

Meer over dit onderwerp:
Zeeland burgemeester ambtsketen
Deel dit artikel:

Reageren