Middelburgse dominee streed al tegen slavernij toen slaven houden nog 'gewoon' was

De afschaffing van de slavernij in 1863 wordt vandaag herdacht in Middelburg. De herdenking bestaat uit een plechtig gedeelte in de Statenzaal van de Provincie. Daarna vindt er een kranslegging plaats bij het Zeeuws Slavernijmonument op de Balans. Tot slot is er een feestelijk programma op het Abdijplein.

Veel Zeeuwen waren in de 17e en 18e eeuw via particuliere handelsondernemingen als de West-Indische Compagnie en de Middelburgse Commercie Compagnie betrokken bij de slavenhandel. Elk jaar wordt op 1 juli deze donkere bladzijde uit onze geschiedenis in Middelburg herdacht.

De geschiedenis van de slavenhandel moet volgens de initiatiefnemer van de herdenking, Ferdinand Ralf, onderdeel worden van ons collectieve geheugen op een manier die recht doet aan datgene wat gebeurd is. "Om meer begrip tot stand te brengen tussen Nederlanders en de nakomelingen van tot slaaf gemaakte mensen, nu en in de toekomst."

Bernardus Smytegelt

Iemand die zich hevig verzette tegen de slavenhandel was dominee Bernardus Smytegelt (1665-1739). Volgens historicus Peter Sijnke duikt zijn naam nog regelmatig op in verhalen die betrekking hebben op het slavernijverleden van Middelburg. "Smytegelt was een behoudende predikant uit Goes die vooral preekte over eenvoud. Maar hij was ook tegen de regenten en vertelde vanaf de kansel waar het op stond."

Het monument Zeeuws slavernijverleden in Middelburg (foto: Omroep Zeeland)

Na zijn dood zijn alle preken van Smytegelt uitgegeven en deze waren erg populair in orthodoxe gereformeerde kringen. Volgens Sinke erg opvallend. "Heel veel mensen uit die hoek verdedigden met de bijbel in de hand de slavernij, terwijl Smytegelt juist tegen de slavenhandel was."

'Die een mens steelt, zegt God, zal gedood worden'

Vanaf de kansel noemde Smytegelt de handel in mensen openlijk een grove en vreselijke zonde. Hij preekte: "Die een mens steelt, zegt God, zal zeker gedood worden. Deze dieverij wordt begaan in den slavenhandel. Is het niet droevig, dat christenen daarvan een handel hebben gemaakt?" Het feit dat hij zich zo openlijk uitsprak tegen de slavenhandel maakte hem niet geliefd bij de rijke handelaren en kooplieden in de stad.

Je zou kunnen zeggen dat Smytegelt in de traditie staat van mensen die voor gelijke rechten vechten van blank en zwart. En als je dan aan onze tijd denkt, dan schiet mij de naam binnen van Martin Luther King."
Peter Sijnke - historicus

Volgens Sijnke doet er een bijzonder verhaal de ronde waarin er zelfs een aanslag werd beraamd op Smytegelt. "Hij liep over een brug in Middelburg en werd belaagd door een kooplieden die hem een kopje kleiner wilden maken. Maar op het moment dat ze wilden toeslaan zagen ze een stralenkrans rondom Smytegelt met engelen daarboven. Ze deinsden terug omdat ze dachten dat hij werd beschermd door Onze Lieve Heer. Smytegelt heeft hierdoor het leven behouden."

Het Smytegelt bruggetje

Er is in Middelburg ook een brug naar hem vernoemd. 'Het Smytegelt bruggetje' lag ter hoogte van Sint Antheunisstraat aan de Herengracht. Sijnke: "Logisch dat het bruggetje hier lag, want Smytegelt heeft jarenlang op de Herengracht gewoond. Maar helaas, in de jaren zestig is het bruggetje gesloopt."

Het Smytegeltbruggetje op de Herengracht (foto: Omroep Zeeland)

Martin Luther King

Je kunt Smytegelt als een soort voorloper beschouwen van de latere voorvechters van het opheffen van de slavenhandel. Sijnke: "Je zou kunnen zeggen dat hij in de traditie staat van mensen die voor gelijke rechten vechten van blank en zwart. En als je dan aan onze tijd denkt, dan schiet mij de naam binnen van Martin Luther King." Als het aan Sijnke ligt krijgt Smytegelt in Middelburg een standbeeld.

Stichting Monument Middelburg

Het Zeeuws Slavernijmonument is een initiatief van Stichting Monument Middelburg. Deze stichting werd in 2001 opgericht. De leden zijn van Surinaamse, Antilliaanse en Nederlandse afkomst. De stichting houdt elk jaar op 1 juli De Dag der Vrijheden een herdenking, waarin de afschaffing van de slavernij in 1863 wordt gevierd. Deze dag wordt ook wel Keti Koti genoemd: verbroken ketenen. De herdenking wordt steeds voorafgegaan door een avondwake bij het monument waarin de voorouders traditioneel worden herdacht met zang en gebed.

Keten waarmee slaven werden vastgelegd (foto: Omroep Zeeland)

Lees ook:

Razendsnel toegang tot het laatste Zeeuwse nieuws, het weer, sport en live radio en tv? Download de Omroep Zeeland app voor Android of iPhone/iPad.

Deel dit artikel:

Reageren