Gaat het beeld van Michiel de Ruyter straks ook kopje onder?

Beelden die beklad zijn in Rotterdam en van hun sokkels getrokken worden in Amerika en Groot-Brittannië, onder de noemer Black Lives Matter lijkt een soort nieuwe beeldenstorm te zijn ontketend. Hoe groot is de kans dat ook het standbeeld van Michiel de Ruyter in Vlissingen in het water van de naastgelegen Koopmanshaven verdwijnt? De kans lijkt klein. Zeeuwse actievoeder Angélique Duijndam vindt het vooral jammer dat de ophef de echte discussie vertroebelt.

Standbeeld van Michiel de Ruyter in Vlissingen met Oranjemolen op de achtergrond (foto: John Bosch uit Terneuzen)

Het begon met een beeld van slavenhandelaar Edward Colston in de Britse stad Bristol. Die werd afgelopen zondag tijdens een demonstratie tegen racisme en buitensporig politiegeweld van zijn sokkel getrokken en in verdween het water van de haven. Wereldwijd volgden actievoerders dit voorbeeld. Ook in Rotterdam sloegen actievoerders toe.

Rode handen

Een actiegroep heeft daar vannacht verf gespoten op standbeelden en gebouwen. Op de gevel van een gebouw aan de Witte de Withstraat staan rode handafdrukken. De rode handen staan volgens de actiegroep voor het koloniale geweld van Witte de With, een 17e-eeuwse zeevaarder die onder meer expedities leidde in Nederlands-Indië. Op het standbeeld van Piet Hein in Rotterdam-Delfshaven staan de woorden 'killer' en 'dief'.

In Zeeland is in het verleden een discussie gevoerd over het standbeeld van Michiel de Ruyter in Vlissingen. Toch lijkt de kans klein dat de Zeeuwse zeeheld het mikpunt wordt van dergelijke acties van actievoerders en vandalen. Want er is wel degelijk een verschil: de ene 17-eeuwse 'held' is de andere niet.

Standbeeld van Michiel de Ruyter (foto: Rudi Wijnacker)

In reactie op deze 'beeldenstorm', die ontketend is in de boeggolf van Black Lives Matter, zegt Angelique Duijndam, de initiatiefnemer en mede-organisator van het recente antiracisme-protest op het Abdijplein in Middelburg dat ze het vooral jammer vindt dat dit nu gebeurt. "Dit leidt af van waar wij voor staan: dat we samen op zoek moeten gaan naar oplossingen voor de problemen die nu spelen rondom racisme en politiegeweld."

Wel als helden vereerd

Toch begrijpt ze de emoties wel die aan de vernielingen ten grondslag liggen. En dan gaat het vooral om de meer omstreden beelden die beklad zijn of van hun sokkel zijn gehaald. Het zijn meestal beelden van historische figuren die direct betrokken waren bij slavenhandel, terwijl ze door hun standbeelden wel als helden vereerd worden. "Iedere keer dat je daar voorbij rijdt, word je eraan herinnerd: o ja we waren slaven. En als je daar aandacht voor vraagt wordt er niets of, in de ogen van veel mensen, te weinig aan gedaan." Toch vindt Duijndam het vernielen van de beelden een kwalijke zaak. "Het lost niets op."

Tegelijkertijd is volgens Duijndam de kans klein dat dit soort taferelen zich ook bij het standbeeld van Michiel de Ruyter in Vlissingen zullen afspelen. "Wij als organisatie zijn in ieder geval niet bezig met een campagne om dat standbeeld te verwijderen en om me heen hoor ik ook geen geluiden van mensen dat ze aanstoot nemen aan dit beeld of van plan zijn om het met geweld van zijn sokkel te halen of te bekladden."

Minder omstreden

Daarbij speelt onder meer mee dat De Ruyter een minder omstreden figuur is dan de 'helden' wiens beelden nu onder vuur liggen. Al plaatst Duijndam daar wel een kanttekening bij. "Ook Michiel de Ruyter was zijdelings bij slavenhandel betrokken. Hij heeft het mogelijk gemaakt door forten in West-Afrika te bevrijden nadat die door de Engelsen waren veroverd, terwijl diezelfde forten gebruikt werden voor de slavenhandel. En hij zal ongetwijfeld aandelen hebben gehad in ondernemingen die bij slavenhandel betrokken waren."

Maar De Ruyter had ook een andere kant. "Hij heeft, voor zover we nu weten, niet zelf in slaven gehandeld. En het is bekend dat hij in zijn jeugd bevriend was met een Ghanese jongen die als verstekeling was meegenomen naar Zeeland. Ook zou hij zich tijdens de verovering van die forten in Afrika ingezet hebben om plundering tegen te gegaan en om een overeenkomst te sluiten met de zwarte bevolking. Dus van de beroemde personen uit die tijd is hij niet de meest racistische en niet de meest 'foute' om het maar zo te zeggen."

Standbeeld van Michiel de Ruyter in Vlissingen van onderaf (foto: Rinus Kallemein uit Vlissingen)

Als je dat vergelijkt met koning Leopold in België, die miljoenen doden in Congo op zijn geweten heeft, dan steekt Michiel de Ruyter daar dus relatief gezien positief bij af. Maar ook de geschiedenis van het beeld zelf speelt mee.

Signaal aan de zwarte bevolking

Als je bijvoorbeeld kijkt naar het beeld van Jefferson Davis dat in Richmond, in de Amerikaanse staat Virginia, van zijn sokkel werd getrokken, daar was de plaatsing destijds een signaal aan de zwarte bevolking. Davis was president van de Confederatie, de zuidelijke staten die voor het behoud van slavernij streden in de Amerikaanse burgeroorlog.

"Jaren nadat de noordelijke staten wonnen en slavernij werd afgeschaft, werd het standbeeld geplaatst, min of meer als boodschap aan de voormalige slaven dat ze dan nu wel voor de wet vrij waren, maar dat de blanke machthebbers het nog altijd voor het zeggen hadden. Als ze met dat doel geplaatst worden, dan is het logisch dat zwarte Amerikanen daar nu aanstoot aan nemen", aldus Duijndam. "Bovendien wordt er al decennialang voor gepleit door actievoerders om dat beeld weg te halen en in een museum te plaatsen, maar daar werd telkens niets mee gedaan."

Petities en acties

Datzelfde geldt ook voor het beeld van slavenhandelaar Edward Colston in de Britse stad Bristol. Hij heeft naar schatting 80.000 tot 100.000 mannen, vrouwen en kinderen van Afrika naar Noord- en Zuid-Amerika gedeporteerd. Daarom waren ook daar al decennialang petities en acties om het beeld, dat van zijn eigen geld na zijn dood werd neergezet, weg te halen. Ook daar werd niets mee gedaan.

Bij het standbeeld van De Ruyter speelt dat niet. Er zijn geen al jarenlang lopende acties om het beeld te verwijderen. Duijndam verwacht dan ook dat het hier wel los zal lopen. "Ik hoor in mijn omgeving geen geluiden dat mensen aanstoot nemen aan dat beeld. Wel denk ik dat het goed is als er in de geschiedenisboekjes en in de manier waarop we deze geschiedenis aan onze kinderen overbrengen meer aandacht komt voor de duistere kant van deze periode. De slavernij die zich afspeelde over zo'n driehonderd jaar en een gigantische impact op de levens van miljoenen mensen heeft gehad krijgt naar verhouding in mijn ogen wel erg weinig aandacht. Dat mag wel wat meer zijn, vind ik."

Lees ook:

Reageren