In Othene wordt de bevrijding nog altijd niet gevierd

Tijdens de Tweede Wereldoorlog groeide Guljaam Dees op in het voormalige buurtschap Othene in de gemeente Terneuzen. Hij woonde samen met de rest van het gezin op een boerderij. Van de bezetting merkte hij niet zoveel, maar van de bevrijding op 20 september 1944 des te meer. Een zwarte bladzijde uit de geschiedenis voor de inwoners van Othene.

In het najaar van 1944 probeerden de Duitsers uit alle macht de havens en de Scheldemonding zo lang mogelijk in handen te houden. Axel werd bijvoorbeeld pas na vier dagen hevige strijd op 19 september bevrijd door Poolse militairen.

Gevaar voor het leven

Deze bevrijding is vooral te danken aan het feit dat de Poolse militairen met gevaar voor eigen leven, in de nacht van 18 op 19 september een brug over het kanaal Axel-Hulst sloegen, waardoor ze met hun materieel konden doorstoten naar Axel. Het Duitse leger trok zich verder terug richting Terneuzen en liet her en der in het landschap voertuigen en wapens achter.

Paarden uit Frankrijk

Op 20 september 1944 was de toen 13-jarige Dees op weg naar het land om een aantal paarden weg te jagen. "Ik had nog nooit zoveel paarden bij elkaar gezien. De Duitsers hadden die paarden meegenomen uit Frankrijk om materieel mee te vervoeren. Maar paarden moeten ook eten, dus aten ze onze klaver op. Dat vond mijn vader niet zo leuk en vandaar dat ik op pad werd gestuurd om ze te verjagen."

Poolse soldaten komen aan in Axel (foto: Gdynia museum Axel)

Op een gegeven moment hoorde Dees in de lucht een sissend geluid en wist meteen wat dit was. "Gedurende de oorlog leer je geluiden herkennen. Ik wist dat er uit het zuiden een granaat kwam en dat ik snel dekking moest zoeken. Ik ben naar een huisje onder aan de dijk gerend en aan de achterzijde onder een konijnenhok gekropen."

Heftige knal

Daar bleef Dees het eerste salvo schuilen. "Ik weet nog dat er één granaat erg dichtbij insloeg, door de heftige knal en de druk die het veroorzaakte. Omdat die mortieren even moesten afkoelen, voordat er weer mee geschoten kon worden, ben ik na het eerste salvo, zonder om te kijken, naar huis gerend en ben in de schuur onder een landbouwmachine gaan liggen." De totale beschieting duurde volgens Dees ongeveer een uur, maar had grote gevolgen voor het buurtschap.

Neeltje Maas was één van de slachtoffers (foto: Gdynia museum Axel)

Uiteindelijk verloren twaalf Zeeuws-Vlamingen hun leven door Pools granaatvuur. Zeven burgers waren inwoners van Othene en de overige vijf slachtoffers waren evacués uit Terneuzen.

Onder de slachtoffers ook de bewoonster van het huis waar Dees dekking had gezocht onder het konijnenhok. "Het blijkt dat het huisje waar mevrouw de Jonge woonde door een granaat is getroffen en gedeeltelijk is ingestort. Ik heb dus echt geluk gehad. Daarnaast was Neeltje Maas, een mooie jonge meid van 19 jaar, ook één van de slachtoffers." Naast deze slachtoffers waren er ook veel gewonden onder de inwoners.

Het was een vergissing van de Polen om Othene te beschieten."
Guljaam Dees - ooggetuige

Er zijn verschillende verklaringen omtrent de oorzaak, maar volgens Dees is er maar één juist: "Een verkenningsvliegtuigje van de geallieerden zag een groepje Duitse soldaten op de dijk net buiten Othene met geschut slepen. De piloot dacht dat de soldaten in stelling gingen en zond dit door naar de Poolse artillerie die nog in Axel was en vloog daarna verder."

Vergissing

Maar volgens Dees waren de Duitse soldaten het geschut juist aan het ontmantelen. "Ze gooiden de onderdelen in een lager gelegen sloot en vluchtten weg richting Terneuzen. Inmiddels waren er ook veel inwoners op straat, omdat het gerucht ging dat de Polen onderweg waren richting Terneuzen. Kort daarop werd Othene onder vuur genomen en bestookt met granaten. Het was dus een vergissing van de Polen om Othene te beschieten."

Niet feestelijk onthaald

Als de Polen op 21 september Othene bereiken en door de straten rijden met hun voertuigen, worden ze niet feestelijk onthaald. "Logisch, want iedereen was in diepe rouw, teleurgesteld en boos, vanwege het feit dat ze Othene hadden beschoten."

De overledenen worden naar hun laatste rustplaats gebracht (foto: Jan Vreeke - Gdynia museum Axel)

De twaalf slachtoffers zijn in de dagen daarna begraven op de begraafplaats in Zaamslag. De overledenen werden vervoerd in een koets die getrokken werd door een aantal paarden.

Bevrijding

Tot op de dag van vandaag wordt de bevrijding in het buurtschap Othene niet gevierd. De gebeurtenis heeft namelijk diepe littekens achtergelaten bij de getroffen families en inwoners van het buurtschap. "Ik begrijp het wel dat de bevrijding hier niet wordt gevierd. Het was een hard gelag voor iedereen. Vooral omdat we eigenlijk al verlost waren van de Duitsers. De bevrijding was een feit. En dan gebeurt er zoiets. Ongelooflijk."

Deel dit artikel:

Reageren