Tolvrije tunnel is een 'slecht idee' en 'goedkoop verzoek'

Een tolvrije Westerscheldetunnel kan leiden tot krimp en economische achteruitgang in Zeeuws-Vlaanderen. Dat zegt Wim Derksen, emeritus-hoogleraar bestuurskunde en oud-directeur van het Ruimtelijk Planbureau in Den Haag.

Derksen. "Ik vind het een beetje goedkoop verzoek om de tol maar weg te halen." Vrijdag wordt in Provinciale Staten besloten of er een referendum onder de Zeeuwen wordt gehouden, waarbij onder andere naar het tolvrij maken van de tunnel kan worden gevraagd.

(foto: Huib Boogert)

Politiek verslaggever Marcel Decraene sprak met Wim Derksen.

Decraene: - Is het een slim idee om de Westerscheldetunnel tol vrij te maken?

Derksen: "Het komt zeker tegemoet aan de wensen van veel mensen die zich achtergesteld voelen. Het is emotie. Bijna nergens in Nederland zijn toltunnels, behalve ergens bij Dordrecht. Niemand hoeft te betalen voor een tol, in Zeeland moet dat wel."

"Maar de vraag gaat dieper: wat heb je nou economisch gezien aan zo'n tunnel? Er is vaak gedacht: als je zo'n tunnel hebt, dan wordt Zeeuws-Vlaanderen heel welvarend. Maar het ingewikkelde bij dit soort tunnels en ook bij snelwegen of snelle treinverbindingen is dat ruimtelijk economen weten dat de economie in de totale regio er door wordt versterkt, maar ze weten niet waar het voordeel neerslaat."

Er is al jaren een wens om de Westerscheldetunnel tolvrij te maken (foto: Omroep Zeeland)

"Een voorbeeld is de TGV in Frankrijk. Die snelle treinverbindingen werden de afgelopen decennia in het hele land aangelegd. Volstrekt onvoorspelbaar zag je dat sommige steden het ineens geweldig deden, terwijl andere steden juist verpauperden. Ze kregen allemaal een station, maar het was heel onvoorspelbaar waar de winst zou neerslaan. Frankrijk als geheel is veel beter geworden van die TGV, maar bepaalde streken helemaal niet."

- Was die onvoorspelbaarheid er ook toen de Westerscheldetunnel werd aangelegd?

"Door de tunnel onder de Westerschelde is heel Zeeland waarschijnlijk welvarender geworden, maar Zeeuws-Vlaanderen niet. In een keer werd het heel aantrekkelijk om een baan aan te nemen in Goes of om te gaan winkelen in Middelburg. Daardoor is Zeeuws-Vlaanderen wat minder interessant geworden voor de mensen."

Als je nu die tol weghaalt, dan zou dat kunnen betekenen dat de krimp in Zeeuws-Vlaanderen toeneemt.""
Wim Derksen, oud-directeur Ruimtelijk Planbureau

- Zou dat effect zich herhalen en worden versterkt als je de tunnel nu helemaal tolvrij zou maken?

"Je moet eerst veel berekeningen uitvoeren, voordat je daar een goed antwoord op kunt geven. Maar je kunt verwachten dat meer mensen gebruik maken van de tunnel als je de tol weghaalt. Als dat betekent dat mensen nog makkelijker vanuit Zeeuws-Vlaanderen naar Goes en Middelburg gaan, zullen nog meer bedrijven zeggen: ach, wat heb ik eigenlijk aan dat filiaal in Terneuzen? En die zullen dat filiaal sluiten."

- En zich in Midden-Zeeland vestigen, omdat ze dan midden in de provincie zijn?

"Ja, of daar zitten ze vaak al. Vroeger hadden veel bedrijven Beveland of Walcheren en een filiaal in Terneuzen of Hulst. Maar toen die tunnel kwam was daar minder reden voor, want mensen konden toch snel even naar Goes toe gaan. Als je nu die tol weghaalt - ik ga daar nu niet voor pleiten hoor, maar het gaat om de analyse - dan zou dat kunnen betekenen dat de krimp in Zeeuws-Vlaanderen toeneemt."

Wim Derksen denkt dat tolvrije Westerscheldetunnel slecht is voor Zeeuws-Vlaanderen (foto: Omroep Zeeland)

Wim Derksen (1952, Meppel) is emeritus hoogleraar bestuurskunde (Erasmus Universiteit Rotterdam) en lokaal bestuur (Universiteit Leiden).

Hij was als directeur en grondlegger van het Ruimtelijk Planbureau in Den Haag (tegenwoordig opgegaan in het Planbureau voor de Leefomgeving) en als lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid nauw betrokken bij het overheidsbeleid.

Tegenwoordig heeft Derksen een zelfstandig adviesbureau.

- Zouden de mensen die nu pleiten voor een tolvrije tunnel, omdat het goed zou zijn voor Zeeuws-Vlaanderen, dan wel eens lelijk op kunnen kijken?

"Ja, ik denk dat het verleden heeft bewezen dat het heel moeilijk is om te betogen dat die tunnel goed is voor de economie van Zeeuws-Vlaanderen. Het is prettig voor de mensen die er wonen, omdat ze sneller op Walcheren en op Beveland zijn, maar de economie in Zeeuws-Vlaanderen is er niet beter van geworden."

"Dat is altijd het ingewikkelde aan cijfers in ruimtelijke economie. Voor individuele mensen kan het heel aantrekkelijk zijn om snel in Goes te zijn vanuit Terneuzen, maar Zeeuws-Vlaanderen als geheel verliest misschien weer een aantal filialen en wordt er wel minder van. Als ik een betere baan vind in Goes, omdat ik snel door die tunnel kan en die tunnel mij niets meer kost, dan neem ik die baan in Goes. Dus ik ga erop vooruit. Alleen Zeeuws-Vlaanderen als geheel niet."

Ik het een beetje vreemd om nu te zeggen: wat een schande dat wij tol moeten betalen. Dat hebben jullie zelf geaccepteerd!""
Wim Derksen, oud-directeur Ruimtelijk Planbureau

- Er is een stichting en die pleit ervoor om die tunnel tolvrij te maken als onderdeel van het compensatiepakket dat voor Zeeland is opgesteld omdat de marinierskazerne niet doorging. Er is een aantal zaken toegezegd: een kenniscentrum, een Law Delta. Dat zijn zaken op de langere termijn, terwijl een tolvrije tunnel volgende week is te realiseren. Dat is boter bij de vis. Toch een begrijpelijke eis?

"Wat is dat nou voor boter bij de vis? Het betekent dat een aantal mensen niets moet betalen als ze door die tunnel rijden. Over het economisch effect op langere termijn van die andere zaken is nagedacht. En nogmaals, het economisch effect van het weghalen van de tol betekent voor heel Zeeland misschien een paar plusjes erbij, maar voor Zeeuws-Vlaanderen zal het waarschijnlijk niet beter worden. Dus ik vind het een beetje goedkoop verzoek om de tol maar weg te halen."

- Dus zo'n referendum, als het al kan: niet doen?

"Kijk, punt één in 2033 houdt de tol op. Punt twee: ik wil er nog wel even aan herinneren dat de Zeeuwen die tunnel indertijd hebben gekregen onder de nadrukkelijke voorwaarde dat er tol betaald zou worden. Dus als we het historisch bekijken vind ik het een beetje vreemd om nu te zeggen: wat een schande dat wij tol moeten betalen. Dat hebben jullie zelf geaccepteerd!"

Lees ook:

Meer over dit onderwerp:
Westerscheldetunnel tolvrij Derksen
Deel dit artikel:

Reageren