Lubach: WOB-verzoek getijdencentrale het toppunt van zwartlakkerij

Het WOB-verzoek van Omroep Zeeland over de kosten van de getijdencentrale leverde tientallen pagina's aan volledig zwartgelakte tekst op. Dat noemt Arjen Lubach in zijn populaire televisieprogramma Zondag Met Lubach het toppunt van zwartlakkerij onder de Rutte-doctrine van de afgelopen decennia.

De uitspraak van Lubach is onderdeel van een item in zijn programma over de Wet openbaarheid van bestuur (WOB) en de openheid van de overheid in zijn algemeen. Volgens de presentator laat dat de afgelopen jaren nogal te wensen over. Volgens Lubach is dit het gevolg van de Rutte-doctrine, waarbij overheden naar het voorbeeld van premier Mark Rutte krampachtig proberen om zo weinig mogelijk stukken achter te laten die via een WOB-verzoek opgevraagd kunnen worden.

Onleesbaar

Een WOB-verzoek is een verzoek van een burger of journalist om overheidsdocumenten in te mogen zien. Op basis van de wet is de overheid verplicht om die documenten te delen. Wel mag de overheid delen van de tekst onleesbaar maken, zoals adressen, meningen, namen en telefoonnummers. Bij tal van voorbeelden, zoals bij de documenten over de getijdencentrale die door Omroep Zeeland werd opgevraagd, is er rijkelijk gebruik gemaakt van die mogelijkheid.

Omroep Zeeland deed een WOB-verzoek om te controleren wat er precies is gebeurd met alle subsidies die zijn verleend aan de bouw van een testcentrum voor getijdencentrales in de Grevelingendam, het Tidal Technology Center (TTC). In het project zat op dat moment 8,2 miljoen subsidie, waarvan 3,7 miljoen van de Provincie Zeeland. Omroep Zeeland wilde nagaan hoe dat geld precies is uitgegeven, maar het bleek onmogelijk om dat te controleren doordat alle informatie daarover achter zwarte balken was verstopt.

In de opgevraagde documenten zijn vele pagina's zwartgelakt (foto: Omroep Zeeland)

En dat staat niet op zich, laat Lubach zien in zijn programma. Dit gebeurt steeds vaker. Onder meer omdat in de wet staat dat persoonlijke meningen van ambtenaren mogen worden weggelakt. En ambtenaren maken daar dankbaar gebruik van, stelt Lubach. In sommige gevallen zouden er zelfs expres meningen aan documenten worden toegevoegd worden om ze 'WOB-proof' te maken.

Concurrentiegevoelige informatie

Daar is bij het WOB-verzoek van Omroep Zeeland geen sprake van, blijkt uit de discussie hierover tussen de verslaggever die het verzoek indiende, Pim van den Berge, en de verantwoordelijk Gedeputeerde Jo-Annes de Bat op Facebook. Na de publicatie over de bijna honderd zwartgelakte pagina's in het opgevraagde document reageerde De Bat enigszins gepikeerd, omdat het volgens hem niet aan de Provincie ligt. Het zou in de zwartgelakte tekst onder andere gaan om concurrentiegevoelige informatie, waarvan externe partijen niet willen dat die openbaar wordt.

Of dat ook betekent dat de gehele tekst moet worden zwartgemaakt, daarover verschillen de journalist en de Gedeputeerde van mening. Volgens de één was er geen andere mogelijkheid dan alles onleesbaar te maken, terwijl de ander van mening blijft dat er ook in dit geval meer transparantie mogelijk was.

De politiek geeft graag aan transparant te willen zijn. Maar wanneer dat in praktijk gebracht moet worden, ben je al...

Posted by Pim van den Berge on Thursday, February 4, 2021

Rechters geven in dit soort gevallen met enige regelmaat de journalist gelijk. Of dat hier ook het geval zou zijn is uiteraard niet bekend, maar alle keren dat de indiener van het WOB-verzoek het teveel aan zwartlakken aanvocht bij de rechter kreeg in meer dan de helft van de gevallen, 58 procent, de 'wobber' gelijk.

Kortere termijn

Lubach staat in zijn bijdrage aan de discussie duidelijk aan de kant van de journalist. Hij pleit voor meer openheid, omdat anders de democratie niet goed functioneert. Als voorbeeld voor hoe het anders kan noemt hij Engeland en de Scandinavische landen, waar veel kortere termijnen gelden voor dergelijke verzoeken. In Nederland is die termijn veel langer en hier wordt die termijn bovendien in de meeste gevallen niet gehaald.

Bovendien wordt in bijvoorbeeld Noorwegen al bij het opstellen van de documenten rekening gehouden met het verzoek van burgers of journalisten om ze in te zien. Alle openbare feiten worden in het eerste deel van het document en zaken die niet openbaar zijn, zoals persoonlijke opvattingen van ambtenaren, worden in een apart deel gezet, zodat bij voorbaat al duidelijk is wat wel en niet opgevraagd kan worden. "De openheid zit al in het document ingebakken", is hoe Lubach het verwoordt. Ook bepaalt een onafhankelijke ombudsman in voorkomende gevallen of er informatie wel of niet terecht is achtergehouden.

Voorlopig nog zwartgelakte teksten

Een poging van GroenLinks en D66 om via een nieuwe wet Nederland meer op te laten schuiven richting dat Scandinavische model mislukte. Aan het wetsvoorstel werd dusdanig gesleuteld om het door de kamer te krijgen dat er uiteindelijk voor WOB-verzoeken niets is veranderd. Dus zitten journalisten en andere indieners van WOB-verzoeken voorlopig nog met pagina na pagina aan zwartgelakte teksten.

Lees ook:

Meer over dit onderwerp:
Zeeland Lubach Zondag met Lubach WOB zwartgelakt
Deel dit artikel:

Reageren