'Het belang van Poolse soldaten is altijd onderbelicht gebleven'

Het organiserend comité heeft er wel voor gezorgd dat de herdenking wordt opgenomen en live te volgen is in het Gdynia museum in Axel. "Ik vind het erg belangrijk dat we blijven herdenken, zodat we niet vergeten hoe belangrijk de Poolse soldaten zijn geweest voor de bevrijding van Axel", aldus Mario Maas, eigenaar van het Gdynia museum.
'Het belang van Poolse soldaten is altijd onderbelicht gebleven'
Volgens Maas waren de Poolse soldaten erg belangrijk voor de bevrijding van Zeeuws-Vlaanderen. "Het waren echte vechters en hadden een ontzettend groot doorzettingsvermogen. Mede door hun inzet en vastberadenheid is Zeeuws-Vlaanderen uiteindelijk bevrijd. Ze vochten voor onze vrijheid en voor hun vaderland en dan is het erg triest, wanneer je je realiseert dat Polen onder tafel al was verkocht aan de Russen."

Weinig erkenning

Ook na de oorlog was er weinig erkenning voor al die Poolse soldaten die hier hadden gevochten. "Ze konden niet terug naar Polen, kregen geen oorlogspensioen en moesten maar zien hoe ze zouden overleven. Het belang van Poolse soldaten is altijd onderbelicht gebleven." Veel Poolse soldaten hebben zich na de oorlog in Nederland gevestigd. Vooral in Brabant wonen nog veel Poolse veteranen.
De Gdyniabrug bij Axel
De Gdyniabrug bij Axel © Gdynia museum Axel
Mario Maas begon op 6-jarige leeftijd al met het verzamelen van spullen uit de Tweede Wereldoorlog. In de loop van de jaren werd de verzameling zo groot dat hij vijftien jaar geleden zijn eigen oorlogsmuseum opende. Het museum belicht de Tweede Wereldoorlog in het algemeen, maar richt zich vooral op de rol van de Polen tijdens de bevrijding van Axel en Oost-Zeeuws-Vlaanderen.

Monument

Naast het museum organiseert Maas al jaren de herdenking van de bevrijding van Axel aan het Pools Kruis en op het ereveld op de algemene begraafplaats. Daarnaast is mede door zijn inzet een aantal jaar geleden het nieuwe monument voor de Poolse kolonel Szydlowski gerealiseerd en heeft hij meegewerkt aan de bevrijdingsroute in het centrum van Axel.
<p>De Eerste Poolse Pantserdivisie krijgt in september 1944 opdracht om Oost Zeeuws-Vlaanderen te bevrijden. Op 16 september steken ze bij Koewacht de Nederlandse grens over. Nadat Koewacht is bevrijd door de geallieerden rukken ze op richting Axel. De Duitsers hebben zich inmiddels teruggetrokken langs het zijkanaal van Axel naar Hulst en bieden fel verzet.</p><p>De volgende drie dagen proberen de Polen tevergeefs door de Duitse linies te breken. Hierbij vallen aan beide zijden veel slachtoffers. De Poolse genie heeft meerdere malen geprobeerd om een baileybrug aan te leggen. Maar dat werd steeds verhinderd door beschietingen van de Duisters. "Er wordt daarom van hogerhand besloten om Axel in de ochtend van 19 september plat te bombarderen. Maar vanwege een dikke mist kunnen de vliegtuigen niet opstijgen en probeert de Poolse genie om nogmaals om een brug aan te leggen, wat uiteindelijk ook lukt."</p><p>De Poolse soldaten noemen het de Gdyniabridge', vernoemd naar de Poolse havenstad, waar veel Poolse soldaten vandaan komen. Nu kan de Eerste Poolse Pantserdivisie met tanks en pantserwagens oprukken en breken ze door de door de Duitse linies. Diezelfde dag nog wordt Axel bevrijd. "De soldaten werden door de burgers in Axel met veel vreugde onthaald, ondanks dat er natuurlijk ook veel slachtoffers waren te betreuren in het dorp."</p>
Het museum wordt regelmatig bezocht door Poolse veteranen, nabestaanden of Polen die hier werkzaam zijn. Dat zijn volgens Maas bijzondere ontmoetingen. "De meeste jonge Polen zijn natuurlijk opgegroeid in een communistisch land en zijn niet op de hoogte wat er hier heeft plaatsgevonden. Dat is namelijk altijd verzwegen. Ze vinden het dus geweldig om al die verhalen te horen over hun ouders of grootouders die hier voor onze vrijheid hebben gevochten.

Bezoekers moeten huilen

Maas heeft zelfs meegemaakt dat bezoekers moeten huilen, omdat ze zo trots zijn op hun voorouders. "En wanneer er met de voertuigen wordt gereden inclusief Poolse vlag, dan staan er gewoon mensen te huilen langs de kant van de weg. En dat zijn niet alleen oudere mensen. Die vinden het fantastisch dat we dit doen als eerbetoon."
Het Gdynia museum in Axel
Het Gdynia museum in Axel © Gdynia museum Axel
Voor het feit dat Maas zich al jaren inzet voor de erkenning van de Poolse soldaten die in Zeeuws-Vlaanderen hebben gevochten en dat het verhaal rondom de bevrijding van Axel niet wordt vergeten, kreeg hij vorig jaar het Ridderkruis in de orde van Verdienste van de republiek Polen (Knight's Cross of the order of Merit) toegekend. Het was de Poolse president Duda die Maas de onderscheiding opspeldde.
Mario Maas met zijn gezin samen met de Poolse president
Mario Maas met zijn gezin samen met de Poolse president © Omroep Zeeland