Onderzoek naar eenzaamheid onder ouderen: 'Vraag niet of iemand eenzaam is, maar vraag wél door'

Eenzaamheid in verpleeghuizen moet beter worden herkend en ook vaker worden besproken. Dat vinden onderwijs en zorginstellingen in Zeeland. Ze doen daarom samen onderzoek en lieten ouderen en studenten met elkaar in gesprek gaan over eenzaamheid.Het doel is om met het onderzoek een online cursus te ontwikkelen voor iedereen in de directe omgeving van de bewoners van verpleeghuizen.
Studenten onderzoeken eenzaamheid bij ouderen in verpleeghuis
Voor het onderzoek Grip op Eenzaamheid is een aantal bewoners van zorgcentrum De Kraayert in Lewedorp geïnterviewd door de studenten. Dat zorgde voor verhelderende inzichten, merkte Gerda Andringa, lector ouderenzorg van de HZ University of Applied Sciences in Vlissingen. "De studenten probeerden erachter te komen of de ouderen zich eenzaam voelden en waar die eenzaamheid dan uit bestond. Met name het gevoel van 'er minder toe doen' en het missen van een doel in het leven kwamen erg naar voren. Daarnaast missen ouderen in een verpleeghuis vaak hun partner of de contacten die ze hadden in hun oude omgeving."
"Als er een hemel is en zij is daar niet, dan wil ik er niet in. Zo goed was ze.
Lau Baaijens, bewoner De Kraayert over zijn overleden vrouw
Vanuit het actieprogramma Eén Tegen Eenzaamheid heeft het ministerie van Voksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) opdracht gegeven om met subsidies startende en bestaande lokale initiatieven te ondersteunen bij het doorbreken, terugdringen en voorkomen van eenzaamheid onder ouderen. Zeeland doet daar aan mee met onder anderen studenten van HZ en Scalda. Deze studenten doen onderzoek onder ouderen en werken mee aan het ontwikkelen van een online lesprogramma voor verplegers, maar bijvoorbeeld ook voor mantelzorgers.
Eline van der Vliet bladert door het fotoalbum van bewoner Lau Baaijens.
De 96-jarige Lau Baaijens in gesprek met zorgmedewerker Eline van der Vliet. © Omroep Zeeland
Eén van de bewoners is de 96-jarige Lau Baaijens. Samen met Eline van der Vliet, medewerker Welzijn bij zorgcentrum De Kraayert in Lewedorp, bladert hij op een bankje door een fotoalbum. "Had u een goede vrouw, een lieve vrouw?", vraagt Eline hem. "Jazeker", reageert hij resoluut. "Als er een hemel is en zij is daar niet, dan wil ik er niet in. Zo goed was ze."

Naar binnen kijken

"Natuurlijk doen we ook weleens een gezellig praatje over het weer, maar het is ook weleens goed om bij iemand een beetje naar binnen te kijken," stelt Eline. "Zodat de bewonder het gevoel heeft, dat er echt wordt geluisterd, dat hij zijn verhaal kwijt kan. Je moet je dus van tevoren bedenken wat je doel is in het gesprek."
Een onderwerp als eenzaamheid aankaarten is niet makkelijk, zegt Andringa. "Als je over eenzaamheid wilt praten, moet je over een bepaalde schroom heen. Je moet bij jezelf nagaan: hoe is het voor mij om eenzaam te zijn? Hoe voelt dat? En welke vragen vind ik dan wel of niet prettig? In wat voor gesprek voel ik me op mijn gemak?"

Cursus gratis voor mantelzorgers en zorgmedewerkers

De online cursus wordt uiteindelijk gratis beschikbaar gesteld aan mantelzorgers en zorgmedewerkers en wordt een vast onderdeel van het verpleegkunde-onderwijs van de hogescholen in Vlissingen en Rotterdam. De module wordt ook gedeeld in netwerken van zorgorganisaties in Zuidwest Nederland en landelijke netwerken.