'Vlaanderen rekt milieuregels tot in het absurde op voor stort PFAS-bagger'

De Vlaamse regering heeft naar mazen in de eigen wetten gezocht om de bagger die vrijkomt bij de aanleg van de Oosterweelverbinding te kunnen storten op de grens met Nederland. Dat zegt de Vlaamse milieuactivist Thomas Goorden. "Zelfs in Vlaanderen is iedereen het erover eens dat dat zeer uitzonderlijk is en eigenlijk absurd", zegt Goorden.
Thomas Goorden Vlaams milieuactivist
Vlaams milieuactivist Thomas Goorden © Omroep Zeeland
De bagger die vrijkomt bij de aanleg van die tunnel tussen de linker- en rechteroever van de Schelde in Antwerpen zit vol PFAS, denkt Goorden. De Vlaamse regering wil onder andere die bagger storten op de grens tussen Vlaanderen en Zeeland. Hoeveel PFAS er precies in die bagger zit, weet de Vlaming niet. "Maar we hebben wel enkele schattingen gevonden bij interne documenten van Lantis [het bedrijf dat dat tunnel aanlegt, red.]. Daar spreekt men over een paar ton kubieke meter slib dat vervuild is", legt Goorden uit. "En dat is nog maar de Scheldetunnel."

PFAS/PFOS

PFAS is een verzamelnaam van chemische stoffen (poly- en perfluoralkylstoffen) die van nature niet in het milieu voorkomen. De stoffen worden onder andere gebruikt in antiaanbaklagen en brand- en vuilwerende stoffen. Deze stoffen worden al decennia gebruikt en zijn nauwelijks afbreekbaar. Van een aantal types PFAS is pas de laatste paar jaar bekend geworden dat zij bij langdurige blootstelling kankerverwekkend zijn en het immuunsysteem kunnen aantasten. PFOS is een van de schadelijkere PFAS en is al sinds 2011 verboden.
Normaal gesproken zou die grond gesaneerd of opgeslagen moeten worden, maar dat is tijdrovend en duur. En dat terwijl men in de Vlaamse politiek juist blij was dat er na jaren gesteggel eindelijk een besluit werd genomen over de komst van de Oosterweelverbinding. "Het PFOS-verhaal is eigenlijk heel onhandig voor de Vlaamse overheid", vertelt Goorden.

Milieuregels opgerekt

Om ervoor te zorgen dat de grond toch niet opgeslagen of gesaneerd hoeft te worden, heeft de Vlaamse overheid haar eigen milieuregels opgerekt. Zolang grond een zogenaamde werkzone niet verlaat, hoeft de grond niet gesaneerd te worden. Om onder andere bij Doel vervuilde bagger te mogen storten, is daarom de werkzone voor de tunnel enorm groot gemaakt. Die loopt nu van Antwerpen tot de Nederlandse grens. "Dus men gaat eigenlijk een technische regel tot in het absurde doortrekken", legt Goorden uit.
Ik vrees inderdaad een beetje dat Vlaanderen Nederland bij de neus neemt, ze spreken met een dubbele tong.
Thomas Goorden
Volgens de Vlaming is het uitzonderlijk dat een werkzone zo groot is. "Normaal gesproken moet je je gebied opsplitsen in werkzones naar gelang de vervuilingsgraad", aldus Goorden. "En als je zegt: we houden alles ter plekke, dan moet dat wel ter plekke blijven." Met deze interpretatie van de eigen regels, neemt Vlaanderen een loopje met de wensen van Zeeland, vindt Goorden. "Ik vrees inderdaad een beetje dat Vlaanderen Nederland bij de neus neemt, ze spreken met een dubbele tong."

Illegale stortplaats

Vorige week kreeg Goorden gelijk van de Belgische Raad van State (RvS). In een zaak die onder andere door de milieuactivist is aangespannen, bepaalde de rechter dat de werkzone niet goed was afgebakend. Daarom is de hele zone nu aangewezen tot illegale stortplaats door de RvS. Een groot deel van de werkzaamheden aan die tunnel ligt nu stil omdat zij een gevaar voor de volksgezondheid op zouden kunnen leveren.
Werkzaamheden aan de Oosterweelverbinding in juni vorig jaar
Werkzaamheden aan de Oosterweelverbinding in juni vorig jaar © ANP
De PFAS is in Antwerpen in de grond en het water gekomen door illegale lozingen van de 3M-fabriek bij Antwerpen. Uit e-mails tussen de Vlaamse overheid en dat bedrijf uit 2017, die de milieuactivist in handen heeft, blijkt dat de vervuiling op die plek al lang bekend was bij de overheid.

'Vlaamse overheid probeert iets wat ze niet mogen'

"Maar men had net die plek gekozen om een tunnel te graven", gaat hij verder. "Men wou per se die tunnel bouwen en heeft daarom ook alles gedaan zodat die tunnel gebouwd kon worden, ook al zou je achteraf kunnen denken dat dat niet de plek is om dat te doen", legt hij uit. "Dat is de klem waar de Vlaamse overheid nu in zit: ze proberen iets te doen wat ze eigenlijk niet mogen doen."
De milieuactivist wil best toegeven dat de Vlaamse regering niet helemaal stil heeft gezeten nadat het nieuws over de grote PFAS-vervuiling bekend werd. Toch spreekt hij van een 'dubbel beleid'. "Het is zeker zo dat Vlaanderen behoorlijk streng heeft opgetreden tegen het bedrijf in kwestie, maar zij treden helemaal niet streng op tegen de vervuiling", zegt Goorden cryptisch. "De logica daarachter is heel duidelijk: men wil die tunnel per se bouwen en omdat het nu is uitgekomen zit men eigenlijk heel zwaar in de problemen."

Thomas Goorden

Thomas Goorden is een Vlaamse milieuactivist. Hij zet zich al langer in tegen de komst van de Oosterwelverbinding onder de Schelde in Antwerpen, Het waren interne documenten die naar hem gelekt werden waarmee de bal over PFAS in de Westerschelde vorig jaar aan het rollen kwam.
Hij was ook een van de partijen die vorig jaar naar de Belgische Raad van State stapten om de vergunningen voor de verplaatsing van grond voor de Oosterweelverbinding tegen te houden. In die zaak werd hij vorige week in het gelijk gesteld. Sindsdien liggen de werkzaamheden aan de tunnel stil.
De Vlaming vreest dat de PFAS-vervuiling slechts het topje van de ijsberg is. "Als men over PFOS eigenlijk al niet eerlijk is geweest, zou ik me ook zorgen maken over al die andere zaken", verduidelijkt hij. "We zien dat er al minimaal twintig jaar een heel laks milieubeleid gaande is en dat eigenlijk vrij actief informatie onderdrukt wordt."

Zeeuwse politiek

In de Zeeuwse politiek leeft het gevoel dat Vlaanderen wat betreft het aanpakken van de PFAS-problematiek verder is dan Nederland, bijvoorbeeld door het aanstellen van Karl Vrancken om de aanpak door alle overheden te coördineren. Goorden deelt dat gevoel niet. "Ik denk niet dat Vlaanderen de situatie onder controle heeft", antwoord Goorden desgevraagd. "Er zit zeker beleid in, maar alleen in de mate van het mogelijke." Voorlopig hoeft Zeeland niet te rekenen op stevig optreden van de Vlaamse regering, denkt Goorden. "Eigenlijk moet je van Vlaanderen een echt doortastend beleid verwachten nadat de tunnel gebouwd is. Daar komt het eigenlijk op neer."
De Vlaamse regering zegt zich niet te herkennen in de kritiek van Goorden. Zij zeggen juist direct hard te hebben opgetreden tegen 3M nadat de illegale lozingen bekend werden. Ook de provincie Zeeland is ervan overtuigd dat Vlaanderen er alles aan doet om nog verdere toename van PFAS in de Westerschelde te voorkomen.