Hoe het kan dat er gisteren in één klap vijftig coronadoden gemeld werden

Plotseling kwamen er gisteren in één dag tijd vijftig extra sterfgevallen door corona bij in de registratie van het RIVM. Klopt dat wel? Kort gezegd: ja het gaat daadwerkelijk om vijftig Zeeuwen die door corona het leven lieten, maar nee deze sterfgevallen hebben niet plaatsgevonden in één dag.
Corona-afdeling in het ziekenhuis
Corona-afdeling in het ziekenhuis © ANP
Het RIVM verklaart deze plotselinge toename door achterstallige registratie. "Waarschijnlijk heeft iemand een inhaalslag gemaakt", zei een woordvoerder van het RIVM gisteren hierover. Hoe kan dat?

Geen meldingsplicht

Het is in feite simpel te verklaren: sterfgevallen door corona hoeven niet aan het RIVM gemeld te worden. Of in andere woorden: er is geen meldingsplicht.
Wanneer er een coronapatiënt komt te overlijden is het dus aan de zorgorganisatie om dit al dan niet aan het RIVM door te geven. In tijden van extra drukte door grote aantallen coronapatiënten gebeurt dit niet altijd.

Door alle drukte

Ziekenhuizen geven dit doorgaans wel tijdig door aan het RIVM, maar coronapatiënten overlijden ook in verpleeghuizen en thuis. En dan kan het melden van het sterfgeval aan het RIVM er in alle drukte weleens bij inschieten.
Corona-overlijdens in verpleeghuizen worden niet altijd gemeld bij het RIVM
Corona-overlijdens in verpleeghuizen worden niet altijd gemeld bij het RIVM © ANP
Bij het lezen van de berichtgeving van de dagelijkse RIVM-cijfers is het dan ook raadzaam om in je achterhoofd te houden dat het bij de door het RIVM gemelde sterftecijfers niet gaat om coronapatiënten die die dag zijn overleden, maar om sterfgevallen die die dag zijn geregistreerd.

In één keer alle sterfgevallen gemeld

Dat er gisteren in die rapportage in één keer vijftig sterfgevallen zijn bij gekomen komt dus niet doordat er op één dag vijftig Zeeuwen aan corona zijn overleden. Het gaat om vijftig sterfgevallen in 62 dagen. De meest waarschijnlijke verklaring is dan ook dat een of meer zorgorganisaties in één keer alle sterfgevallen over de afgelopen periode bij het RIVM hebben gemeld.
Dat niet alle coronadoden dus in de RIVM-data terechtkomen merk je ook als je het RIVM sterftecijfer vergelijkt met de gegevens van het CBS over doodsoorzaken. Bij het CBS is er namelijk wél een meldingsplicht. Bij alle sterfgevallen wordt de doodsoorzaak geregistreerd.

Half jaar vertraging

Dit kost wel wat extra tijd. De gegevens over doodsoorzaken komen met ongeveer een half jaar vertraging naar buiten. De meest recente cijfers lopen tot en met juli.
Daaruit blijkt dat van maart 2020 tot en met juli dit jaar landelijk 31.573 mensen aan corona zijn overleden. Het RIVM meldde tot en met juli 17.827 sterfgevallen door corona. Het werkelijke sterftecijfer door corona is dus in werkelijkheid 77 procent hoger dan het RIVM meldt.

Slecht teken

Je zou dus kunnen denken dat het wel meevalt, met die vijftig extra sterfgevallen in de dagelijkse rapportage van het RIVM. Maar het is ook weer niet zo dat je opgelucht adem kunt halen, want het is wel degelijk een slecht teken.
Dat heeft te maken met de sterftecijfers die het CBS wekelijks naar buiten brengt, die dus niet opgesplitst worden naar de verschillende doodsoorzaken. Daaruit blijkt namelijk dat de sterfte in Zeeland al enkele weken veel hoger is dan het CBS op basis van voorgaande jaren had verwacht, oversterfte heet dat.
Nu is niet met zekerheid te zeggen of het hier om coronadoden gaat, maar volgens het CBS is dat wel aannemelijk. Tot nu toe is namelijk alle landelijke oversterfte vrijwel volledig te verklaren met corona, met uitzondering van de hittegolf in de zomer van 2020, die ook voor oversterfte zorgde.

Aannemelijker

Het CBS verwacht dus dat ook de huidige piek in oversterfte door corona komt. Dat het RIVM nu het aantal Zeeuwse coronadoden met vijftig omhoog bijstelt, maakt deze verklaring voor de oversterfte alleen maar aannemelijker.
Maar zeker weten we het als de gegevens over de doodsoorzaken naar buiten worden gebracht. Op 3 januari volgen de gegevens over augustus. In april komen naar verwachting de gegevens over de doodsoorzaken van november naar buiten. Dan pas kunnen we met zekerheid zeggen of de toegenomen sterfte inderdaad door corona komt.