Honderden vogels met vogelgriep: 'Het is nog nooit zo erg geweest'

In de Zeeuwse delta bezwijken sinds enkele weken honderden vogels aan het vogelgriepvirus. Het is de hevigste uitbraak van vogelgriep tot nu toe. Medewerkers van de dierenambulance draaien overuren. Ze zeggen dat de situatie op dit moment extreem is.
Vogelgriep grijpt om zich heen, dierenambulance krijgt meerdere meldingen per dag
De dierenambulance rukt dagelijks enkele keren uit. "We hebben nog nooit zoveel vogelgriepslachtoffers gehad. We krijgen meerdere meldingen per dag", zegt coördinator Karina Wijnands van de dierenbescherming. "Zo erg heb ik het nog nooit meegemaakt."

Zieke vogels krijgen een spuitje

In volle beschermende uitrusting halen medewerkers van de dierenambulance zieke vogels op. Als zij dode vogels tegenkomen, nemen zij die ook mee. Zieke vogels krijgen bij de dierenarts een spuitje. De dode vogels gaan naar de destructie of naar onderzoekers van het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC) van de faculteit diergeneeskunde in Utrecht. Die laten de vogels in Lelystad bij het Wageningen Bioveterinary Research onderzoeken.
Woordvoerder Magriet Montizaan van het DWHC bevestigt het beeld. "Het is de ergste uitbraak ooit in Europa. Dat hebben we nog nooit zo meegemaakt."
Pim Wolf vogelteller Delta Milieu Projecten Vlissingen
Vogelteller Pim Wolf: 'Het slaat meteen op hun motoriek. Het is ongelofelijk zielig om te zien' © Omroep Zeeland
Vogelteller Pim Wolf van Deltamilieu Projecten komt zieke vogels regelmatig tegen. "Het zijn totaal gedesoriënteerde beesten die niet meer rechtuit kunnen lopen of rechtuit kunnen zwemmen, maar voortdurend in rondjes bewegen. Het slaat meteen op hun motoriek. Het is ongelofelijk zielig om te zien."

Vooral ganzen en roofvogels

De ziekte treft vooral ganzen en roofvogels, meldt de dierenambulance. "We hebben vorige week een buizerd opgehaald die op zijn rug vloog en neerstortte", vertelt Karina Wijnands. "Bij de ganzen en zwanen zie je dat ze heel erg met hun kop schudden of rondjes zwemmen of lopen. Daar kunnen we het aan herkennen."
Op onderstaande video is dat rondjes lopen van een gans te zien.
Een gans met vogelgriep is te herkennen aan zijn vreemde gedrag
Voor sommige soorten is vogelgriep een grote klap. "Voor brandganzen is het niet zo'n groot probleem, daar zijn er veel van. Maar voor kanoeten bijvoorbeeld, een kleine strandloper, die zijn erg gevoelig", vertelt Wolf, "Als er daar tweeduizend van overlijden, dan heeft dat zeker effect. Die populatie is veel kleiner."
De ziekte treft ook veel roofvogels zoals buizerds en valken. Die raken besmet door het eten van zieke vogels. "Dat leidt tot verliezen", zegt Wolf. "Onder slechtvalken bijvoorbeeld. We zien nu een enorme afname van slechtvalken."
Het is niet haalbaar om alle dode vogels te laten testen.
Margriet Montizaan, patholoog en dierenarts Universiteit Utrecht
Het is onduidelijk hoe groot de uitbraak van vogelgriep in Zeeland is in vergelijking met andere delen van het land. Een landelijk systeem van monitoring ontbreekt.
Wolf vermoedt dat vogelgriep in de noordelijke provincies en de Waddenzee heftiger toeslaat dan in Zeeland. "We hebben honderden dode brandganzen gevonden in het Haringvliet en ook op Schouwen-Duiveland in de Prunje, waar we vele tientallen dode beesten hebben gevonden. Maar op Walcheren kom je nauwelijks zieke beesten tegen."

Niemand heeft goed zicht op de situatie

"Er is geen goed overzicht van de aantallen vogels die gestorven zijn", zegt Magriet Montizaan, van het Dutch Wildlife Health Centre. Niet alle zieke vogels worden in Lelystad onderzocht of worden geregistreerd. "Het is belangrijk dat dode vogels op vogelgriep worden getest, maar het is niet haalbaar om alle dode vogels te laten testen. Het opruimen van dode vogels gebeurt grotendeels door gemeenten en dierenambulances. Er is nog geen landelijk systeem waar het melden voor onderzoek en het melden voor het opruimen van vogels goed op elkaar zijn afgestemd."
De dierenbescherming kan het aantal meldingen van zieke vogels ternauwernood aan. "We komen al niet meer bij vogelopvangcentrum De Mikke,", vertelt Wijnands "Nu gaan we meteen naar de destructiebak. Al die vogels worden niet meer onderzocht en worden niet meer geregistreerd. Dat is nu niet meer te doen."
Karina Wijnands dierenambulance Yerseke moer
Karina Wijnands: 'Raak de vogels vooral niet aan en bel de dierenambulance' © Omroep Zeeland
Het gevaar van vogelgriep wordt steeds urgenter gevoeld. Wilde vogels dragen vogelgriep nu jaarrond bij zich. Regelmatig worden in Nederland besmette pluimveebedrijven geruimd. Virologen waarschuwen al jaren voor het gevaar van het overspringen van vogelgriep op mensen.

'Vooral niet aanraken en schoenzolen ontsmetten'

Wat moet je doen als je een zieke vogel tegenkomt? "Vooral niet aanraken en de dierenambulance bellen", zegt Wijnands. Voor pluimveebedrijven geldt op dit moment een ophokplicht. Mensen met kippen op hun erf of in de tuin wordt geadviseerd om de kippen in het hok te houden of af te schermen. Vogelgriep kan worden overgedragen door vogelpoep. "En heb je in de natuur gewandeld, dan zou je je schoenzolen kunnen ontsmetten."