Onderzoek wijst uit: meerdere PFAS-soorten in Kanaal Gent-Terneuzen die niet uit de Westerschelde komen en mogelijk uit de richting van Gent

In het water van het Kanaal van Gent naar Terneuzen en in het grondwater naast het kanaal bij Sluiskil zitten hoge concentraties PFAS-soorten. Het gaat om de soorten PFOA, PFBA en PFHxA. Dat blijkt uit onderzoek door Omroep Zeeland in samenwerking met de VU in Amsterdam. Als er niets aan de vervuiling gedaan wordt en de bron niet wordt opgespoord, kan dat op termijn voor problemen zorgen, zegt hoogleraar Jacob de Boer, verbonden aan de VU in Amsterdam.
Resultaten PFAS landbouwgrond onderzoek VU
De resultaten van het onderzoek naar het kanaal en grondwater © Omroep Zeeland
Jacob de Boer is hoogleraar milieuchemie en toxicologie aan de VU in Amsterdam. Hij vindt dat er zo snel mogelijk aanvullend onderzoek moet komen. "Het water is duidelijk verontreinigd. Daar moet wat aan worden gedaan want ze (onder andere deze stoffen red.) worden niet voor niets de 'forever chemicals' genoemd. Ze gaan niet meer weg en er komt alleen maar bij. Dus het kan ook alleen maar erger worden." Hij vindt dat nu op grotere schaal onderzoek moet worden gedaan naar het water in het kanaal van Gent naar Terneuzen.

Waar worden de stoffen PFOA, PFBA en PFHxA eigenlijk voor gebruikt?

PFOA wordt gebruikt voor de productie van bijvoorbeeld tapijt, reinigingsproducten, pizzadozen en bakpapier.
PFBA is een zogeheten afbraakproduct dat overblijft nadat bijvoorbeeld bovenstaande producten zijn geproduceerd.
PFHxA wordt onder andere gebruikt voor de productie van terrasmeubilair, hangmatten, matrassen, banken en stoelen.
Uit het onderzoek blijkt ook dat dezelfde stoffen in het grondwater naast het kanaal zitten. De waarden zijn volgens de hoogleraar dusdanig hoog dat het daardoor niet gebruikt kan worden voor drinkwaterwinning. Dat gebeurt nu ook niet, maar het laat volgens hem zien hoe hoog en gevaarlijk de waarden zijn.

'Uiteindelijk gevaar voor de gezondheid'

En daar blijft het volgens Jacob de Boer niet bij. Want als je dit door laat gaan wordt het zijns inziens erger en erger met uiteindelijk gevaar voor de volksgezondheid. "Als ik zo hoor wat er allemaal speelt dan vind ik dat er toch verder onderzoek gedaan moet worden. Ook al lijkt het risico op dit moment niet groot, de kosten (van een grootschalig onderzoek naar de bron(nen) red.) staan in geen verhouding tot de volksgezondheid. Mensen kunnen er uiteindelijk wat van krijgen!"
Resultaten PFAS landbouwgrond onderzoek VU
De resultaten van het onderzoek naar het kanaal en grondwater © Omroep Zeeland
Dat grootschalige onderzoek moet wat hem betreft uitgevoerd worden door Rijkswaterstaat. Daarbij is de politiek aan zet want het is uiteindelijk een beleidskeuze. Het moet leiden naar de bron of bronnen van de vervuilende stoffen. Want sommige PFAS-stoffen in het kanaal zijn niet afkomstig uit de Westerschelde en komen dus mogelijk uit de richting van Gent.

Waar komt het vandaan?

De Boer: "Je moet proberen vast te stellen waar dit vandaan komt. Dit komt niet van de scheepvaart maar uit bronnen in de industrie. De gehalten zijn daarvoor veel hoger. Dus je moet gaan kijken naar stromingen in dat kanaal." Op die manier kun je volgens hem de uiteindelijke bron of bronnen vinden.
Dat Jacob de Boer zo stellig is in zijn overtuiging dat er industriële bronnen zijn, heeft een reden: "We krijgen steeds meer berichten uit Vlaanderen waar ze (de PFAS-stoffen red.) worden gebruikt. Je hebt daar veel textielindustrie waar het toegepast wordt. En het is dus mogelijk dat het zijn weg vindt via het kanaal. Dat is hypothetisch, maar daarom zou er dan ook een veel groter onderzoek naar de bron moeten komen."
Politiek verslaggever Heiko Strietman over het onderzoek:
Naar aanleiding van de PFAS-problematiek maar ook de vermoedens over lekke damwanden wilde Omroep Zeeland kijken wat dit zou betekenen voor de landbouw. Op één van de akkerpercelen waar het grondwater hoog staat besloten we om monsters te nemen en die door de VU in Amsterdam te laten onderzoeken.
Eigenaar van het perceel is agrariër Jos van Waes. Aan hem hebben we ons onderzoeksplan uitgelegd. Op basis daarvan was hij bereid om zijn perceel, gelegen naast het kanaal van Gent naar Terneuzen aan de Zeedijk in Westdorpe, ter beschikking te stellen en mee te werken.
In totaal hebben we drie monsters genomen. Twee watermonsters en één grondmonster. De grond is weggenomen van 60 tot 100 centimeter onder het maaiveld. Hier is voor gekozen omdat wortels van diverse gewassen tot die diepte kunnen reiken. Het eerste watermonster bevat het water uit het drainagesysteem (grondwater) dat op een vergelijkbare diepte onder het maaiveld ligt. Het tweede watermonster bevat water uit het kanaal.
Alle monsters zijn op 22 maart 2022 genomen en daarna naar de VU in Amsterdam gestuurd voor onderzoek en analyse.
Overigens is de hoogleraar ervan overtuigd dat zo'n grootschaliger onderzoek niet alleen de bron of bronnen zal aanwijzen maar ook dat op grote schaal dezelfde waarden van de PFAS-stoffen naar boven zullen komen. Zowel in het kanaal als in het grondwater.
De Boer: "De getallen zijn juist. In België hebben we in de afgelopen jaren ook steekproefmonsters genomen en altijd bleek bij een groter onderzoek dat het precies overeenkwam. Bij Chemours (de PFOA-affaire in Zwijndrecht red.) was dat ook zo. Dus ik durf mijn hand er wel voor in het vuur te steken dat deze getallen in de goede ordegrootte zitten, ook als je meer monsters gaat nemen."