Roep om Zeeuws bevolkingsonderzoek naar PFAS: 'We willen weten waar we aan toe zijn'

Er moet zo snel mogelijk een groot bevolkingsonderzoek naar PFAS in het bloed van de Zeeuwen komen. Dat zeggen partijen in vijf van de gemeenten die grenzen aan de Westerschelde. In de Westerschelde zitten veel PFAS, een groep chemische stoffen die bij blootstelling op lange termijn schadelijk kunnen zijn voor de volksgezondheid. Partijen in de gemeenteraden van Hulst, Sluis, Kapelle, Borsele en Reimerswaal vragen de GGD om in actie te komen. PFAS kunnen onder andere verschillende soorten kanker veroorzaken en het immuunsysteem aantasten.
Marjolein Sinke PvdA Reimerswaal
Marjolein Sinke (PvdA) gaat vanwege PFAS dit jaar niet zwemmen bij 'haar' strandje in Kruiningen © Omroep Zeeland
Een van de raadsleden die zo snel mogelijk een onderzoek willen zien, is Marjolein Sinke, raadslid namens de PvdA in Reimerswaal. "Inwoners hebben recht op steun van de overheid wat de gezondheid betreft", zegt Sinke. "Ik vind dat de overheden best een vuist mogen maken richting 3M." De 3M-fabriek bij Antwerpen loosde jarenlang illegaal PFAS en wordt gezien als de grootste veroorzaker van de hoge concentraties PFAS in de Westerschelde.
Merten Broekaart Algemeen Belang Groot Hulst Walsoorden
Merten Broekaart (AGBH) maakt zich zorgen over de gezondheid van zichzelf en zijn mede-Hulstenaren. © Omroep Zeeland
In Hulst is Merten Broekaart, raadslid namens Algemeen Belang Groot Hulst, de grote aanjager van een bevolkingsonderzoek. "We willen weten wat nou eigenlijk de gevolgen zijn van alle vervuiling in de Schelde", legt hij uit. "We hebben wel onderzocht hoe het gaat met de vissen en de voedselveiligheid, maar wat is nou het effect geweest voor de mensen, en zeker voor de mensen die hier in de Westerscheldegemeenten wonen. Wat staat hen te wachten? Daar gaat het eigenlijk om."

Blijven recreëren

Broekaart maakt zich zorgen over de gezondheid van de Hulstenaren, maar hij merkt ook dat het voor de inwoners van de vestingstad nog een ver-van-je-bedshow is. "Aan de ene kant is het heel zorgwekkend. Mensen recreëren hier. Die komen hier zwemmen, die komen hier varen en garnalen uit de Schelde hebben we allemaal weleens op ons bord", legt Broekaart uit. "Aan de andere kant zijn ze er wel gerust op dat het recreëren nog wel kan."
Sinds dat ik klein ben, ga ik zwemmen bij het strandje van Walsoorden. Hier bij Perkpolder is het een fantastische plek om in de zomer te recreëren.
Merten Broekaart (AGBH) denkt dat hij ook veel PFAS in zijn bloed heeft
Juist die afwachtende houding van de bevolking baart Marjolein Sinke uit de gemeente Reimerswaal zorgen. "Ik heb de laatste jaren zo veel plezier hier op het strandje bij Kruiningen gezien. Dat er kindjes zichzelf insmeerden met de modder uit de zee. En nu denk ik, wat is dit slecht geweest", zegt het PvdA-raadslid meewarig. "Ik denk dat het plezier dat hier is geweest toch wel de helft gaat verminderen." Voor Sinke zelf is de lol er ook wel af. "Ik heb veel gezwommen in de Schelde, maar ik denk toch dat ik een jaartje oversla. Maar ik zie ook mensen gewoon nog in het water stappen. Daarom ook die onderzoeken, we willen weten waar we aan toe zijn."

Problemen in de toekomst

Merten Broekaart wil ook graag weten waar hij aan toe is. Hij maakt zich zorgen over zijn eigen gezondheid en die van zijn mede-Hulstenaren in de toekomst. "Wat in ieder geval aangetoond is, is dat PFAS effect heeft op je immuunsysteem", legt Broekaart uit. "Als wij dan erg getroffen worden door vervuiling, dan kan ik mij voorstellen dat er in Hulst problemen boven water komen, nu of in de toekomst, die daaraan gerelateerd zijn."
Het raadslid verwacht dat er ook in zijn bloed hoge PFAS-waarden gevonden kunnen worden: "Sinds dat ik klein ben, ga ik zwemmen bij het strandje van Walsoorden. Hier bij Perkpolder is het een fantastische plek om in de zomer te recreëren. Ik ga ook weleens vissen, ik heb een bootje gehad waarmee ik hier heb gevaren en gewaterskied. Ik kan mij niet anders voorstellen dan dat het bij mij ook zo zal zijn."
PFAS is een verzamelnaam van chemische stoffen (poly- en perfluoralkylstoffen) die van nature niet in het milieu voorkomen. De stoffen worden onder andere gebruikt in antiaanbaklagen en brand- en vuilwerende stoffen. Deze stoffen worden al decennia gebruikt en zijn nauwelijks afbreekbaar. Van een aantal types PFAS is pas de laatste paar jaar bekend geworden dat zij bij langdurige blootstelling kankerverwekkend zijn en het immuunsysteem kunnen aantasten.
Ook inwoners rond de Westerschelde beginnen zich druk te maken over de hoge concentraties PFAS in het water. Zo is Willy Wiskerke (73) uit Krabbendijke samen met vijf andere moeders en oma's een handtekeningenactie begonnen om meer aandacht te krijgen voor het gevaar van PFAS. "Meten is weten. Zolang we niet meten of er PFAS in ons bloed zit, blijft het gissen", aldus Wiskerke.
Wiskerke houdt in het dagelijks leven al rekening met de vervuiling in de Westerschelde. "We snijden geen zeekraal aan de Westerschelde, we eten geen vis uit de Westerschelde. Kunnen we er nog zwemmen?", somt ze op. "Ik zwem er al jaren niet meer, maar iemand die hier niet vandaan komt en op vakantie is, die weet dat niet. Moeten wij zo iemand niet waarschuwen?!"
Als je van dat water afblijft, dus er niet in zwemt en geen vis of garnalen eet, kan je het bijna niet binnenkrijgen.
Jacob de Boer, emeritus hoogleraar milieutechnologie en toxicologie aan de Vrije Universiteit, over PFAS.
Ook Jacob de Boer, emeritus hoogleraar milieutechnologie en toxicologie aan de Vrije Universiteit, juicht een steekproef onder de bevolking toe. "Die onderzoeken zijn relatief goedkoop en geven een goede indicatie", denkt De Boer. Volgens de emeritus hoogleraar hoeven er maar enkele tientallen mensen mee te werken aan een dergelijke steekproef.

Ernst vervuiling niet duidelijk

De Boer begrijpt de zorgen die leven bij politici en inwoners rondom de Westerschelde, maar wil die angst ook wel wat relativeren. "Als je van dat water afblijft, dus er niet in zwemt en geen vis of garnalen eet, kan je het bijna niet binnenkrijgen", aldus de hoogleraar. Volgens de wetenschapper zijn de waarden van inwoners rondom de 3M-fabriek bij Antwerpen zo hoog, omdat de PFAS daar via de lucht in de grond is neergeslagen. "Voor Zeeland is het een beetje de vraag hoe ernstig de vervuiling via het water is", voegt De Boer daar aan toe.
GGD Zeeland laat in een reactie weten te begrijpen dat er onder inwoners en raadsleden zorgen leven over de gezondheidsrisico's van PFAS, maar dat zij op dit moment nog geen aanleiding zien voor een groot bevolkingsonderzoek. "Wij willen eerst de resultaten van het voedselveiligheidsonderzoek, uitgevoerd door het RIVM, afwachten. Daarna kan beter bepaald worden hoe zinvol een bevolkingsonderzoek is en op welke wijze dit eventueel uitgevoerd kan worden", laat GGD Zeeland weten. De uitkomsten van dat onderzoek worden later deze maand verwacht.

Opdracht van de gemeenten

Het is uiteindelijk aan de individuele gemeenten om GGD Zeeland opdracht te geven voor een eventueel bevolkingsonderzoek. Het algemeen bestuur van GGD Zeeland, dat bestaat uit wethouders van alle dertien Zeeuwse gemeenten, heeft 8 april op advies van de GGD besloten te wachten op de resultaten van het onderzoek van het RIVM.
Dit bericht is tot stand gekomen in samenwerking met de NOS.