Hoe kun je een actueel zwemadvies baseren op oude gegevens?

Het RIVM deed onderzoek naar PFAS op twee plekken in het Zeeuwse deel van de Westerschelde en kwam op basis van de beschikbare gegevens vorige week tot de conclusie dat zwemmen veilig is. Maar de meetgegevens van één van die plekken zijn uit 2020 en dus verre van actueel. Hoe verantwoord is het om daar een zwemadvies op te baseren?
Een analyse van Pim van den Berge
Westerschelde pfas
Westerschelde © Ria Overbeeke, Waarde
Er was opluchting toen bleek dat er deze zomer 'gewoon' gezwommen kon worden in de Westerschelde. Door de verscherpte aandacht voor PFAS-chemicaliën in de Westerschelde was het nog maar de vraag of een duik in het water nog wel verantwoord was. Dus lieten de provincie en Rijkswaterstaat uitzoeken hoe het zit met de PFAS-gehaltes op twee plekken; de Schaar van Ouden Doel, een stuk Schelde tegen België aan, en het lozingspunt van de waterzuiveringsinstallatie bij Bath. Dat punt bevindt zich ter hoogte van Waarde.
Als ijkpunt werd een eerder onderzoek gebruikt, dat bij Helmond plaatsvond. Daar was PFAS in een recreatieplas aangetroffen, maar de waarden vormden geen gevaar voor de gezondheid, dus er mocht gezwommen worden. De conclusies wat betreft de Zeeuwse meetpunten waren simpel. Ten opzichte van de recreatieplas in Helmond lagen de waarden bij de Schaar van Doel lager, maar bij Waarde hoger. Het RIVM kon geen uitspraak doen zonder een nadere risicoanalyse bij Waarde, maar omdat de PFAS verdund worden door het Westerscheldewater voordat ze de zwemplekken bereiken, is er volgens de provincie geen gevaar.
RWZI Waarde
Waterzuivering in Waarde © Google Streetview
Wie het onderzoek leest ziet met welke gegevens het RIVM heeft gewerkt. Daaruit blijkt dat er niet recent monsters zijn genomen op de plekken waar het om gaat, maar dat er gewerkt is met beschikbare gegevens. Voor de Schaar van Oude Doel is er een redelijk recente meting, namelijk van januari 2022. Ook zijn er van die plek gegevens beschikbaar van 2017 tot 2021.

Negen monsters, genomen in november 2020

Meer opvallend zijn de data waarop de negen monsters bij Waarde zijn genomen. Dat is in november 2020 gebeurd, negen dagen achter elkaar. Het actuele advies van de provincie voor die plek is dus gebaseerd op gegevens van anderhalf jaar oud.
Tabel Zwemwater
Tabel met momenten van monsterneming © Omroep Zeeland
Navraag leert dat het RIVM opdracht heeft gekregen om onderzoek te doen met beschikbare gegevens. Voor een uitspraak over de geldigheid van het onderzoek verwijst men naar de provincie en Rijkswaterstaat. Het RIVM geeft wel aan dat het gebruik van de monsters bij Waarde een risico inhoudt: 'Wat verder voor een onzekerheid zorgt voor de risicobeoordeling, is dat de monstername voor locatie Waarde plaatsvond gedurende 9 achtereenvolgende dagen in november 2020. Hierdoor is onduidelijk of de gemeten concentraties representatief zijn voor wat gedurende het gehele jaar verwacht kan worden'. De Provincie Zeeland is van mening dat dit de enige manier was om snel, voor het zwemseizoen begon op 1 mei, antwoord te krijgen op de vraag of je kan zwemmen in de Westerschelde.
Wat er nu op tafel ligt is een actueel advies om in de Westerschelde te kunnen zwemmen, op basis van, in het geval van Waarde, gegevens van anderhalf jaar oud. Die ook nog eens uit één en dezelfde maand komen. U mag zelf oordelen of dat advies vertrouwen wekt.