'Ik word regelmatig vergeleken met de rattenvanger van Hamelen'

Bij onze zuiderburen is het een delicatesse en worden ze in sommige exclusieve restaurants geserveerd als 'waterkonijn'. Een heerlijk stoofpotje, of waterkonijn met herfstbok en pruimen zijn gerechten die op een menukaart te vinden zijn. Dit in tegenstelling tot ons land. Wij eten ze niet, maar vangen ze. En bij ons heten ze geen waterkonijn, maar 'muskusrat'. Kees Kristalijn werkt al meer dan twintig jaar als muskusrattenbestrijder.
Muskusrattenbestrijding Zeeland
Muskusrattenbestrijder Kees Kristalijn gaat aan het werk © Omroep Zeeland
In Zeeland zijn er momenteel vijftien muskusrattenbestrijders die elke dag ten strijde trekken en gemiddeld zo'n 5.000 muskusratten per jaar vangen. Eén van hen is dus Kees Kristalijn uit Brouwershaven.

Waarom worden muskusratten eigenlijk gevangen?

De muskusrat is een enorme graver en dat is een gevaar voor de veiligheid. Hij graaft namelijk vanuit het water een gang in een oever of dijk en ondermijnt de waterkant. Hierdoor kunnen dijken doorbreken en polders onder water komen te staan. Daarnaast verplaatst hij tijdens het graven van z'n hol wel veertien kruiwagens met grond. Die grond komt op de bodem van de sloot of watergang terecht, waardoor het moeilijker wordt om regenwater uit de polder weg te krijgen.
Muskusrattenbestrijding Zeeland
Kees Kristalijn met een muskusrat die hij heeft gevangen © Omroep Zeeland

Wat doet een muskusrattenbestrijder?

We lopen langs de oevers van sloten en watergangen en zoeken naar sporen die wijzen op de aanwezigheid van een muskusrat. Dat zijn meestal keuteltjes en aangevreten rietwortels. Dan trek ik mijn waadpak aan en ga ik het water in op zoek naar de bouw, oftewel het hol. En wanneer ik de ingang met m'n voeten heb gevonden plaats ik een klem en markeer de plek met een vlaggetje. Een aantal dagen later ga ik dan controleren of ik een rat heb gevangen.

Is het beroep in de loop der jaren veranderd?

Op zich niet, want onze grootste taak is nog steeds het bestrijden van de muskusrat. En dat betekent dat we dus nog steeds hele dagen aan het speuren zijn. Woont hier een rat, zien we sporen? En als dat zo is, dan proberen we ze te vangen. We zien wel dat er steeds meer geëxperimenteerd wordt met nieuwe vangmethoden. Er wordt tegenwoordig onder meer gebruikt gemaakt van DNA, speurhonden, warmtecamera's en drones.
Ik leef al meer dan twintig jaar van het vangen van muskusratten.
Kees Kristalijn - muskusrattenbestrijder

Wat is er zo leuk aan je werk?

Je moet echt een buitenmens zijn. Maar je werkt ook aan een stukje veiligheid, je zorgt dat Zeeland op orde is. Dus die combinatie maakt dat het een mooi vak is. En het blijft ook spannend. Ik hoop altijd wanneer ik 's ochtends op pad ga, dat ik wat vang. En als ik 's avonds thuiskom ben ik blij dat ik niks gevangen heb. Dat bevestigt namelijk dat ik het jaar daarvoor m'n werk goed heb gedaan.

Wat betekent die muskusrat voor jou?

Best veel, want het is m'n broodwinning. Ik leef al meer dan twintig jaar van het vangen van muskusratten. Ik word dan ook regelmatig vergeleken met de rattenvanger van Hamelen. Maar aan de andere kant: het is ook een heel mooi en interessant dier dat ik in de loop der jaren ben gaan waarderen. Als je kijkt naar zijn levensstijl, hoe hij zich hier heeft gevestigd en aangepast. Hij doet het ontzettend goed in Zeeland en dat is dus juist het probleem.
Muskusrattenbestrijding Zeeland
De rattenvanger controleert een vangkooi © Omroep Zeeland

Jij bent medeverantwoordelijk voor het uitsterven van de muskusrat in Zeeland. Hoe voelt dat?

Ja, dat is lastig. Op zich is het een mooi diertje, dus wat dat betreft zou hij wel een plaatsje mogen hebben in het Zeeuwse landschap. Maar het feit blijft, het is een exoot. Hij hoort hier in principe niet thuis. En z'n gedrag brengt teweeg dat wij er als mens veel schade van hebben en dat moet je niet willen. Vandaar dat we ze al jaren vangen om ervoor te zorgen dat het er niet te veel worden.

Is rattenvanger een uitstervend beroep?

Nee hoor, daar ben ik niet zo bang voor. Je moet toch altijd controle blijven uitoefenen, om ervoor te zorgen dat ze ook daadwerkelijk wegblijven. Muskusratten zijn nomaden en trekken met name in het voorjaar naar een andere plek. Dat moet je dus goed in de gaten houden, want voordat je het weet stijgt de populatie weer.