Dit is waarom we toch, ook in Zeeland, de stikstofuitstoot moeten terugdringen

Boeren gingen vandaag massaal naar Stroe om te protesteren tegen de plannen om de stikstofuitstoot terug te dringen. Toch is op dezelfde voet doorgaan ook geen optie, want de stikstofuitstoot is wel degelijk een groot probleem.
Zeeland onder water
Bij verbranding in fabrieken komen stikstofoxiden (NO en NO2) vrij © Omroep Zeeland
Het probleem is niet de stikstof (N2) zelf. De lucht die wij in- en uitademen bestaat voor zo'n 80 procent uit dit kleur- en geurloze gas. Het probleem zit in de stikstofverbindingen: stikstofoxiden (NO en NO2) en ammoniak (NH3). Stikstofoxiden ontstaan bij verbranding op hoge temperatuur. Dus als je bijvoorbeeld een gaspitje aansteekt, komt daar stikstofoxide bij vrij. De grootste 'boosdoeners' zijn fabrieken en motoren. De andere categorie, ammoniak, is vooral afkomstig uit de landbouw, en met name de veeteelt.

Problemen in de natuur

Al decennia wordt er gewaarschuwd dat er te veel van deze stikstofverbindingen worden uitgestoten. Dat zorgt vooral voor problemen in de natuur. De stikstofuitstoot kan namelijk neerslaan in natuurgebieden. Daar zorgt het voor verzuring en vermesting van de grond. Plantensoorten die daar slecht tegen kunnen, worden verdrongen door planten die er wél goed tegen kunnen, zoals bramen en brandnetels.
Doordat de stikstofgevoelige planten in de verdrukking komen, verdwijnen er bepaalde planten, maar ook diersoorten, zoals insecten en vogels die van die planten afhankelijk zijn. De uiteindelijke gevolgen zullen catastrofaal zijn. Niets doen is dus geen optie.

Natuurgebieden

Daarnaast is het terugdringen van de stikstofuitstoot simpelweg verplicht. Volgens Europese regelgeving, die Nederland niet kan wijzigen of aanpassen, zijn we verplicht om de 162 officieel aangewezen natuurgebieden die ons land rijk zijn (inclusief de zestien Zeeuwse Natura 2000-gebieden) te beschermen. In die gebieden leven bepaalde dier- en plantensoorten waarvan is afgesproken dat ze in Europa niet verloren mogen gaan. Dus moeten we ze ook beschermen tegen de neerslag van stikstofverbindingen.
Stikstofbeleid natuur landbouw
Neerslag van ammoniak (NH3) uit de veeteelt zorgt voor 'verzuring' van natuurgebieden © Omroep Zeeland
Deze verplichting vanuit Europa is niet nieuw. Ook dat er te veel stikstofverbindingen worden uitgestoten en in deze natuurgebieden neerdalen is al tientallen jaren bekend. Wat het probleem nu zo prangend maakt, is dat de beoogde oplossingen tot nu toe onvoldoende effect hebben. De neerslag is de afgelopen decennia weliswaar iets afgenomen, maar het is volgens een recent onderzoek van het RIVM nog altijd een derde te hoog.

Compensatie kwam later

Bovendien werd er alles aan gedaan om zowel de bouw als de boeren uit de wind te houden. Zo kwam Nederland in 2015 met het zogeheten Programma Aanpak Stikstof (PAS) op de proppen. Daarmee werd een voorschot genomen op toekomstige aanpassingen om de stikstofuitstoot terug te dringen. Wie een weg aan wilde leggen of meer koeien wilde houden kreeg alvast toestemming, de compensatie kwam later. Dit blijkt echter niet goed te werken.
Uit metingen en satellietbeelden bleek dat de stikstofuitstoot niet afnam. Een van de oorzaken was dat de maatregelen die uitbreidende veehouders namen (zoals stikstofafzuigers in stallen) in de praktijk minder goed werkten dan op papier.

PAS in de prullenbak

Daarom veroordeelde de hoogste bestuursrechter van ons land, de Raad van State, het PAS-systeem in 2019 tot de prullenbak. Er moet nu dus weer bewezen worden dat Natura 2000-gebieden niet lijden onder de uitbreiding van een stal of het aanleggen van een weg, voordat er gebouwd mag worden.
De NOS maakte er deze uitlegvideo over:
Doordat we de stikstofuitstoot de afgelopen decennia onvoldoende verminderd hebben, zit het land nu dus 'op slot', zoals dat heet. Om bijvoorbeeld nieuwe huizen te kunnen bouwen, moet de stikstofuitstoot op korte termijn drastisch omlaag worden gebracht.

Ook uitstoot landbouw moet omlaag

Daarvoor zijn al maatregelen genomen, zoals het verlagen van de maximumsnelheid naar honderd kilometer per uur op snelwegen overdag. Maar volgens de landelijke politiek moet ook de ammoniakuitstoot van de landbouw fors omlaag. Om dat mogelijk te maken wil de overheid boeren die willen stoppen uitkopen en de hoeveelheid dieren per boer verminderen.
Dat zien de protesterende boeren niet zitten. Ze zien de stikstofmaatregelen van het kabinet als een bedreiging voor hun voortbestaan. En dat is ook niet gek. Ze hebben al die jaren van de bank te horen gekregen dat ze moesten uitbreiden om meer winst te genereren en van de overheid dat het allemaal kon en mocht en nu wordt dat ineens teruggedraaid. Toch zal er in alle sectoren iets moeten veranderen om aan de bestaande regels voor stikstofuitstoot te kunnen voldoen. En het lijkt erop dat, alle protest ten spijt, ook de landbouw niet buiten schot kan blijven.