Eindelijk mag er weer gevist worden op kokkels, maar de vraag is voor hoelang

De verwachte hitte van de komende dagen kan slecht uitpakken voor de kokkelvissers in de Oosterschelde. In principe zijn er nu genoeg kokkels om op te vissen, maar hete dagen hebben in eerdere jaren gezorgd voor een vroegtijdig einde van het visseizoen op deze schelpdieren.
Hitte en kokkels zijn geen vrienden; het vermoeden bestond al een tijdje maar nu wordt het ook onderzocht
Hitte en kokkels, die twee dingen gaan niet goed samen, althans dat is al jarenlang het vermoeden. Want na extreem warme zomers is vaak een grote sterfte onder deze schelpdieren te zien. Om erachter te komen of er echt een verband is tussen de warmte en het sterven van kokkels en tapijtschelpen doet Wageningen Marine Research onderzoek in de Oosterschelde.
Sinds vorig jaar staan er op twee plekken in de Oosterschelde temperatuurmeters in het zand op plekken waar kokkels en tapijtschelpen leven. Dit jaar gaat het onderzoek verder, want de onderzoekers nemen ook kokkels mee om ze te onderzoeken in het laboratorium.
"We bekijken de conditie van de schelpen en van het vlees", legt onderzoeker Wouter Suykerbuyk uit. "Ook bekijken we het verschil tussen de leeftijd van kokkels. Hoe reageren jonge en oude kokkels op de warmte. En kunnen bijvoorbeeld tapijtschelpen beter tegen de hitte dan kokkels?"

Warme dagen goed voor onderzoek

Warme dagen zijn goede dagen voor de onderzoekers. "Zo'n dag als we in juli hadden is goed voor ons om te onderzoeken wat het opwarmen van het zand doet met de schelpen."
Op die bewuste warme dag, 19 juli, warmde het zand op drie centimeter diepte tot ver in de dertig graden op. Een paar centimeter dieper lag de temperatuur rond de 28 graden. "Het heeft ook alles te maken met timing. Het was precies op het warmste moment van de dag laag water. De stukken die dan droogvallen, daar brandt de zon op het slik en hebben de kokkels het moeilijk."
Kokkels gedijen het best bij een temperatuur van hooguit 20 tot 23 graden. "Met de temperatuurmeters kunnen we nu achterhalen wanneer de temperatuur daarboven komt en wat het dan doet met de kokkels die daar liggen."

Bij warmte doet een kokkel twee dingen

Als het voor een kokkel te warm is doet het schelpdier volgens Suykerbuyk twee dingen: "Of hij kruipt dieper in het slik of vlucht naar boven naar de oppervlakte. Eigenlijk is beide niet goed. Ook dieper in het slik is het op een warme dag nog behoorlijk heet."
kokkels kokkelvisser
Kokkelvissers mochten in 2020 vissen in de Oosterschelde en ook dit jaar weer © Omroep Zeeland
De onderzoekers hebben proefvelden ingezaaid met kokkels en tapijtschelpen uit de omgeving. Ze zijn gesorteerd op leeftijd. Op bepaalde momenten nemen de onderzoekers een aantal schelpen mee naar het laboratorium om te onderzoeken. "Met de temperatuurmeters en het bekijken van de schelpen hopen we op enig moment vast te kunnen stellen of er een verband is tussen hitte en de conditie van de kokkel."
En dat is belangrijk vindt Suykerbuyk, omdat we naar verwachting door klimaatverandering meer warme dagen zullen krijgen. "Je kunt dan beter voorspellen wat zulk weer met de kokkels en tapijtschelpen doet en hoe de toekomst eruit ziet."

Kokkelbestand groter dan vorig jaar

De schatting is dat er dit jaar veel meer kokkels in de Oosterschelde zijn dan vorig jaar. En dat is goed nieuws, want de afgelopen jaren zijn tijdens de warme zomers veel kokkels gestorven.
De Wageningen Universiteit - die elk jaar een schatting maakt - schat zelfs in dat er twee keer zo veel kokkelvlees is ten opzichte van vorig jaar. Ze meten in hoeveelheden vlees vanwege de scholeksters. Deze vogels hebben 165 kilo kokkelvlees per vogel per jaar nodig om te overleden in het gebied rondom de Oosterschelde.
Met deze hark worden de kokkels uit het water gevist
Met deze hark worden de kokkels uit het water gevist © Omroep Zeeland
Als er meer kokkelvlees is dan de scholeksters nodig hebben, dan komen de kokkelvissers in beeld. Op dit moment zijn er rond de 20.000 scholeksters in het gebied die samen ongeveer 3,5 miljoen kilo kokkelvlees opeten. De schatting kokkelvlees voor dit jaar ligt op 4,2 miljoen kilo. Dat betekent dus dat er genoeg kokkels overblijven om op te vissen.

Kokkelvisserij maar kort toegestaan in 2020

De laatste keer dat de vissers op de Oosterschelde mochten vissen was in 2020. Daarvoor was het dertien jaar geleden en voor sommige vissers zelfs achttien jaar geleden. In 2020 was het vissen wel weer snel afgelopen. Er waren in de zomer signalen dat er toch minder kokkels waren dan vooraf werd geschat. Bij een nieuwe meting bleken het er daadwerkelijk minder te zijn en daarna werd de vergunning ingetrokken.