Nog veel PFAS richting Zeeland, ruim 30 Vlaamse bedrijven lozen 'oude' toegestane hoeveelheden giftige chemicaliën

Ruim dertig bedrijven in Vlaanderen hebben nog een min of meer onaangepaste vergunning waarmee ze PFAS mogen lozen die uiteindelijk in de Westerschelde terecht komen. Dat betekent dat het rigoureus terugdringen van de PFAS-waarden in het Westerscheldewater nog wel even op zich laat wachten. Voor deze bedrijven geldt een overgangsperiode tot 2024 waarin ze de gevaarlijke chemicaliën dus nog volop mogen lozen.
Nog ruim dertig bedrijven in Vlaanderen lozen 'oude' toegestane hoeveelheid PFAS.
Een inventarisatie bij de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) op verzoek van Omroep Zeeland toont aan dat er 66 bedrijven zijn die met een vergunning PFAS mogen lozen. Vlaanderen heeft in juni van dit jaar de vergunning voor 27 bedrijven aangescherpt.
Van de overige bedrijven maken 35 bedrijven gebruik van de vastgestelde wettelijke norm voor PFOS, PFOA en andere soorten. Een verandering in de wet is volgens de Milieumaatschappij nodig om die norm aan te passen. Het kost tijd om die wetsverandering voor elkaar te krijgen. De bedrijven mogen in de tussentijd nog steeds de oude toegestane hoeveelheid PFAS lozen, die uiteindelijk in de Westerschelde terecht komen.

Kost veel tijd

De Zeeuwse PFAS-coördinator Maarten de Hoog die voor onze provincie druk houdt op het PFAS-dossier, wil niet louter negatief naar de zaak kijken: "Hoewel nog een dertigtal bedrijven min of meer op de oude vergunning werkt, hebben bijna veertig bedrijven wel een aangepaste vergunning. Het waren ooit duizenden kilo's PFAS die werden geloosd, dat zijn er nu al heel veel minder. De Vlaamse Overheid werkt hier hard aan, maar ik weet uit eigen ervaring dat dit tijd kost."
PFAS Vlaanderen
Lozingspunt Indaver Antwerpen © Omroep Zeeland
Dat de hoeveelheid PFAS in de Westerschelde nog steeds niet afneemt, blijkt uit navraag bij Rijkswaterstaat, die regelmatig monsters laat analyseren. "Wij hebben geen afname kunnen constateren", zegt een woordvoerder. "En we hebben daar geen onderbouwde verklaring voor."
Ondanks dat Vlaanderen in juni dit jaar de vergunning voor 27 bedrijven aanscherpte, is dat volgens Rijkswaterstaat dus niet te merken in de watermonsters. De VMM spreekt de bewering van Rijkswaterstaat tegen en toont als bewijs een grafiek van een meetpunt dichtbij de Nederlandse grens. De grafiek laat een afname van PFAS zien sinds oktober 2021.

Geen afname van alle PFAS

"Dat klopt wanneer je het over de soorten PFOS, PFBA en PFBS hebt", zegt wetenschapper Chiel Jonker van de Universiteit Utrecht, die monsters voor Rijkswaterstaat analyseert, "Maar voor andere soorten PFAS zoals PFHxS, zie ik vooralsnog geen significante afname." Jonker geeft wel aan met gegevens tot eind mei 2022 te hebben gewerkt. De afname die de VMM in de grafiek laat zien, kan te maken hebben met het aanscherpen van de normen voor Indaver sinds half juni dit jaar.

Verschillen een probleem

PFAS-coördinator Maarten de Hoog vindt het lastig dat Nederland en Vlaanderen verschillende metingen gebruiken, en deze gegevens ook anders uitleggen. Een probleem dat volgens hem moet worden opgelost. "Ik vind wel dat Rijkswaterstaat en de Vlaamse Milieumaatschappij hun metingen en analyses beter moeten afstemmen op elkaar."
Grafiek PFAS België
PFAS-meetpunt bij de Nederlandse grens © Vlaamse Milieumaatschappij
Alle Vlaamse vergunningen worden opnieuw bekeken. Een aantal bedrijven krijgt twee jaar de tijd om zich uiteindelijk te houden aan een minimale norm van 0,1 of 0,02 microgram per liter (µg/l ). Bedrijven zoals 3M en Indaver moeten nu al aan die 0,1 norm voor alle PFAS voldoen.
Maar wie de lijst van de VMM doorneemt, ziet dat die totale 0,1 norm voor Indaver alleen geldt voor de vestiging aan de Poldervlietweg bij Antwerpen. De vuilstortplaats aan de Moerstraat mag van andere PFAS, zoals PFPA, PFHxA en PFBA, meer dan 0,1 µg/l lozen. Voor de laatste groep stoffen zelfs 27 µg/l. En ook het bedrijf TWZ in Evergem mag de komende tijd nog 85 µg/l PFBA afvoeren.

Vergunningen voor totaal 907 kilo per jaar

Wanneer deze bedrijven de komende tijd vol gebruik maken van hun vergunning, zou dat betekenen dat er maximaal 907 kilo PFAS in de Westerschelde en het kanaal van Gent naar Terneuzen terecht kunnen komen, zo laat een berekening van de data-journalist van Omroep Zeeland zien.
De Vlaamse Milieumaatschappij zegt dat dit geen zekerheid is, want de opgelegde normen zijn maxima. Het is volgens haar niet gezegd dat de bedrijven ook aan die maximale lozingen komen.
Een aantal bedrijven, vooral uit de kledingindustrie, heeft een standaardvergunning met hoge lozingsnormen. Volgens een woordvoerder van de VMM worden deze vergunningen eind dit jaar aangepast waardoor er '500 kilo minder maximaal vergund zal zijn tegen eind dit jaar'.