Gemeenten worstelen met vaccinatie: 'We willen wel een hogere vaccinatiegraad, maar hoe?'

Zeeuwse gemeenten worstelen met hun taak om de vaccinatiegraad te verhogen. Het RIVM wil dat 90 procent van de kinderen alle intentingen van het Rijksvaccinatieprogramma krijgen, maar in Zeeland voldoet niet één gemeente aan die doelstelling. De verantwoordelijk wethouders willen wel aan die richtlijn voldoen, maar ze weten vaak niet hoe ze dit aan kunnen pakken.
Mazelen Kinderopvang
De discussie over verplicht inenten, hoort bij de overheid, vindt de kinderopvang © Omroep Zeeland
Het aantal kinderen dat alle prikken uit het Rijksvaccinatieprogramma krijgt is in Zeeland al jarenlang relatief laag en het is afgelopen jaar ook nog eens behoorlijk gedaald. Ondertussen wordt er door de gemeenten en de GGD weinig aan gedaan om iets aan die daling te doen.

Onder de doelstelling

Alle Zeeuwse gemeenten zitten onder de doelstelling van het RIVM, dat minstens 90 procent van de kinderen de inentingen van het Rijksvaccinatieprogramma krijgen. Sommige gemeenten zitten daar zelfs zeer ruim onder. Hekkensluiter Reimerwaal heeft een vaccinatiegraad van slechts 61,9 procent.
Het zijn alarmerende cijfers, die volgens immunologen en andere gezondheidsdeskundigen, gevaren met zich meebrengen. De kans op een uitbraak van gevaarlijke kinderziekten zoals mazelen wordt door een lage vaccinatiegraad groter en ook de gevolgen van zo'n uitbraak worden groter door een lage vaccinatiegraad. De gevolgen kunnen ernstig zijn. Zo was er in 2013 nog een uitbraak van de mazelen. Dat werd destijds een 17-jarig meisje uit Tholen fataal.

Gemeenten sinds 2019

De gemeenten zijn sinds 2019 verantwoordelijk voor het verhogen en op peil houden van de vaccinatiegraad. Maar de Zeeuwse gemeenten weinig tot geen actie ondernomen, blijkt na het bestuderen van gemeentelijke stukken.
SGP-wethouder Ad Meeuwsen geeft toe dat hij worstelt met die doelstelling van het RIVM. "Als wethouder van de gemeente Reimerswaal onderschrijf ik de doelstelling die ons gesteld is en wij proberen die ook trouw uit te voeren. Maar het verhogen van de vaccinatiegraad is lastig."
De Reimerswaalse wethouder Ad Meeuwsen wil vaccinatiegraad wel verhogen, maar weet niet hoe
De Reimerswaalse wethouder Ad Meeuwsen wil vaccinatiegraad wel verhogen, maar weet niet hoe © Omroep Zeeland
In zijn gemeente is de vaccinatiegraad altijd al laag. Dat heeft alles te maken met het relatief grote aantal inwoners met een reformatorische achtergrond, die traditiegetrouw op de partij van Meeuwsen, de SGP, stemmen. Toch kan dat de recente daling niet verklaren, want het aantal reformatorische inwoners is niet plotseling gestegen.

Door coronaperiode

Zelf vermoedt Meeuwsen dat gedaalde vaccinatiegraad alles te maken heeft met de coronaperiode. "Veel mensen zijn toch wat wantrouwender geworden over vaccinatie. Ik denk dat dat wel een effect heeft."
Bovendien wil hij nog eens benadrukken dat niet alle SGP-stemmers tegen vaccinatie zijn. "Ik denk dat ongeveer de helft van de SGP-stemmers wél hun kinderen laten inenten."
Als gezagsgetrouwe SGP'er wil Meeuwsen zijn taak om de vaccinatiegraad te verhogen uitvoeren, maar hij weet niet goed hoe hij dat aan moet pakken. "We willen het absoluut niet verplichten", benadrukt hij.

Op dezelfde voet verder

De gemeente heeft volgens Meeuwsen in 2019, toen de taak overging op de gemeenten, een gesprek gevoerd met de GGD. "Daaruit kwam naar voren dat wij niets anders kunnen doen dan wat we al doen. Daarom gaat Meeuwsen maar op dezelfde voet verder. "We willen onze inwoners goed informeren, zoals we altijd al doen. Daar gaan we mee door."
Of de dalende vaccinatiegraad genoeg reden is om dat beleid te herzien vindt hij een lastige vraag. "Er zijn wel zorgen over in de gemeente, dat weet ik wel. Maar tegelijkertijd is de vaccinatiegraad in de gemeente Reimerswaal altijd al laag, dus merk ik ook wel een bepaalde nuchterheid. In de zin van: het ís nu eenmaal zo."

'Laatste woord nog niet gesproken'

Toch sluit hij niet uit dat de gemeente, als eindverantwoordelijke, alsnog in actie komt om te onderzoeken of er niet toch meer aan gedaan kan worden. "Het laatste woord is er in ieder geval nog niet over gesproken", aldus Meeuwsen.
Bij de Middelburgse wethouder Willemien Treurniet gaan nog niet meteen de alarmbellen rinkelen
Bij de Middelburgse wethouder Willemien Treurniet gaan nog niet meteen de alarmbellen rinkelen © Omroep Zeeland
In de vaccinatiecijfers valt ook de gemeente Middelburg op, omdat daar de vaccinatiegraad al jaren rond die 90 procent schommelt die het RIVM als doel hanteert, maar dit jaar plotseling is gedaald naar 73 procent. Een forse daling dus. Toch schiet wethouder Willemien Treurniet niet meteen in actie.

'Niet alle alarmbellen rinkelen'

Ze wil eerst zeker weten dat het niet een tijdelijk effect is. "Want we schommelen al jaren rond die negentig procent, dus wil ik eerst van de GGD weten of dit wel klopt. Ik heb nog de hoop dat dit weer bijtrekt, dus gaan bij mij nog niet meteen alle alarmbellen rinkelen."
Maar, wanneer de nieuwe vaccinatiegraadcijfers van het CBS die in juni 2024 weer uitkomen daar aanleiding toe geven, wil ze er wel iets aan gaan doen. "Dan moeten we gaan kijken op wijkniveau waar de problemen zitten en wat we daaraan gaan doen."

Opdracht aan GGD

Of de gemeente als opdrachtgever aan de GGD daartoe ook echt een opdracht gaat geven aan de gezondheidsorganisatie, wil ze nog niet met zekerheid zeggen. "Als de cijfers daar aanleiding toe geven, denk ik dat de GGD zelf al in actie komt. Daar hebben ze een opdracht van ons niet voor nodig."
Tegelijkertijd ondersteunt ze wel de doelstelling van het RIVM. "Laat ik het zo zeggen: we zijn niet voor niets gaan vaccineren en we hebben niet voor niets die doelstelling op 90 procent bepaald."
Daarom wil ze wel ervoor zorgen dat de vaccinatiegraad op peil gebracht wordt. "Anders lopen we een groter risico op uitbraken met alle gevolgen van dien."

Motie aangenomen

In de gemeente Middelburg heeft de gemeenteraad in 2019 nog een motie aangenomen waarin het dagelijks gemeentebestuur werd opgeroepen met een plan van aanpak te komen, voor het verhogen van de vaccinatiegraad. Na overleg met de GGD Zeeland was het antwoord dat een plan van aanpak niet nodig was, omdat verder gaan op dezelfde voet afdoende zou zijn.
Dit beeld wordt keer op keer geschetst: dat de gemeente in 2019 meteen aanklopte bij de GGD Zeeland met de vraag of er actie nodig was, maar het antwoord kreeg dat dit niet nodig zou zijn. In een schriftelijke reactie zegt de GGD Zeeland dat naast Reimerswaal en Middelburg ook gesprekken zijn gevoerd met Borsele, Schouwen-Duivenland, Hulst, Sluis en Terneuzen.

'Geen bewezen, effectieve methodes'

Ook schrijft de GGD dat er geen bewezen, effectieve methodes zijn om een vaccinatiecampagne te voeren en dat het onmogelijk is om vat te krijgen op de groepen antivaxers in onze samenleving. Wie zijn die mensen? Hoe komen ze aan hun overtuigingen en welke argumenten moet je gebruiken om ze hun kinderen toch te laten vaccineren? De GGD weet het niet én onderzoekt dat niet.
Wel wijst de GGD Zeeland op het feit dat het sinds dit jaar mogelijk is om de vaccinatiestatus niet te laten registreren door het RIVM. Volgens de Zeeuwse GGD is 3 tot 7 procent op die manier anoniem gevaccineerd. Het RIVM zelf spreekt van 'maximaal 5 procent'.

Doelstelling niet binnen bereik

Wanneer je deze percentages optelt bij de vaccinatiegraad, brengt dat echter de doelstelling van 90 procent nog altijd niet binnen bereik. Ook verklaart dat niet de plotselinge daling in de gemeente Middelburg van 89,6 naar 73,4 procent.
Met andere woorden: er is wel degelijk sprake van een daling, Zeeland zit onder het landelijke gemiddelde en sommige gemeenten, zoals Reimerswaal, Borsele en Tholen, zitten daar ver onder. Ondertussen weten de gemeenten niet zo goed wat ze eraan kunnen doen. En dus gebeurt er, tot nu toe, weinig tot niets om dit probleem op te lossen.