Denktank: 'Als Zeeland niet oppast, verdwijnt de industrie'

Als Zeeland de grote industrie wil behouden, mét de werkgelegenheid die daarbij hoort, dan moet de provincie de regie nemen. Het gevaar bestaat dat Yara, DOW en Zeeland Refinery anders verhuizen naar plaatsen in de wereld waar groene energie goedkoper is. Dat zegt Denktank TIJ, opgericht door een groep verontruste Zeeuwen.
Roel Adriaansens en Ad Phernambucq van TIJ
Roel Adriaansens en Ad Phernambucq van TIJ © Omroep Zeeland
De denktank heeft een plan uitgedacht waarmee de drie grote bedrijven duurzamer de toekomst in kunnen. Dat kan door samen te werken en door afvalstoffen aan elkaar te leveren en die weer te gebruiken zodat er minder restproducten over blijven. Daardoor zou een industriecluster ontstaan dat veel levensbestendiger is. De grote uitdaging bij dit plan: er moet een nieuwe fabriek voor gebouwd worden, en misschien wel twee.
TIJ is een groep (bijna) gepensioneerde Zeeuwse mannen met een achtergrond in de chemie, milieubeleid, duurzaamheid en techniek. TIJ presenteert zich als onafhankelijke denktank met ideeën voor de transitie van de Zeeuwse procesindustrie. TIJ praat met de industrie én met de overheid om de ideeën onder de aandacht te brengen.

Hoofdkantoor elders

Samenwerken, zoals TIJ bepleit, is voor drie bedrijven met verschillende belangen en directies in verschillende landen moeilijk, merken de mensen van TIJ. "De beslissingen worden niet genomen in Zeeland, maar op hoofdkantoren elders", zegt Ad Phernambucq, één van de leden van TIJ. "We hebben verschillende gesprekken gehad, ze vinden onze ideeën interessant, maar het is lastig."
Hoofdkantoren Dow, Yara en Total Energies
Hoofdkantoren Dow, Yara en Total Energies © ANP
De nieuwe fabriek, die plasticafval omzet in grondstoffen, vergt een miljardeninvestering en dat helpt natuurlijk ook niet mee. "Als die bedrijven nou onder één directie zouden vallen, zouden ze het zo doen, denk ik", zegt Phernambucq. "Maar ze worden aangestuurd door hun hoofdkantoren."

Belang van Zeeland

TIJ is bang dat die hoofdkantoren in de komende jaren kritisch naar hun vestigingen in Zeeland gaan kijken. En dat ze dan productielocaties zien die al decennia oud zijn en waar fors in geïnvesteerd moet worden en tot de conclusie komen dat het elders rendabeler kan. "Yara heeft bijvoorbeeld groene waterstof nodig. Die maak je het goedkoopst in het Midden-Oosten of Australië, omdat we hier gewoon te weinig zon hebben."

Samenstelling TIJ

Roel Adriaansens heeft onder meer bij DOW en Zeeland Refinery gewerkt, hij was ook voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW. Ad Phernambucq is duurzaam ondernemer en initiatiefnemer van het Zeeuws Klimaatfonds. Thom van Riet werkte de laatste tien jaar voor zijn pensionering bij de Provincie Zeeland als hoofd van de afdeling Milieu en Handhaving. Tjeu van Mierlo was onder meer 25 jaar directeur van de Zeeuwse Milieufederatie (ZMf) en Gert van der Slikke werkte onder meer bij het ministerie van VROM (Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) en was regiodirecteur van Natuurmonumenten.
De nieuwe kerncentrales in Borssele kunnen helpen om in de behoefte aan elektriciteit te voorzien. "De bedrijven vragen daar ook om", zegt Phernambucq. "Maar het is nog helemaal niet zeker dat die er komen. En áls ze er al komen, zelfs als de bouw helemaal volgens plan verloopt, zijn ze te laat. Er is veel eerder behoefte aan groene stroom."

Ontslagrondes

"Wij vinden dat er nagedacht moet worden: welke bedrijven heb je over dertig jaar nodig in Zeeland?", zegt Roel Adriaansens, die het plan technisch uitwerkte. "Bedrijven kijken naar hun eigen belang. Iemand moet kijken naar het belang van Zeeland. Dat moet de politiek doen, vinden wij. En de industrie heeft het moeilijk, er zijn al een aantal ontslagrondes geweest." Phernambuq: "Er moet een industrievisie komen. Er wordt te veel gekeken naar het bestaande, naar bedrijven die er al decennia staan."
Yara in Sluiskil
Yara in Sluiskil © ANP
De drie grote bedrijven zijn de afgelopen jaren druk geweest met het maken van plannen om te kunnen voldoen aan de klimaatdoelen van Parijs. "Die gaan vooral over verminderen van CO2-uitstoot", zegt Phernambuq. "Ze worden daartoe gedwongen door de overheid." Maar die plannen zorgen voor hogere kosten, zegt Adriaansens. "Het opbergen van CO2 onder de grond kost veel geld. We moeten kijken wat er op lange termijn nodig is, zodat er in 2050 ook nog industrie is."

Goedkopere grondstoffen

De Provincie Zeeland moet het juiste klimaat scheppen, vindt Tij. "Bedrijven investeren als wet- en regelgeving gunstig is en als er financiële steun is", zegt Adriaansens. "De provinciale overheid, Zeeland, weet heel goed wat de mogelijkheden zijn, die kan daar beter op inspelen dan de landelijke overheid. Het gaat erom na te denken over hoe wij als Zeeuwse economie straks nog industrie hebben. We moeten zorgen dat de voorwaarden geschapen worden zodat we hier in 2040 of 2050 een schone industrie hebben staan."
Sloegebied
Industriegebied Sloe in Vlissingen-Oost © Adrie de Willigen

Reactie bedrijven

DOW laat via een woordvoerder weten dat het bedrijf de ideeën van TIJ over circulariteit, het hergebruik van grondstoffen, ondersteunt. "De routekaart van TIJ bevat goede ideeën, maar ook veel elementen die complex zijn gezien de schaal." Het bedrijf zegt ernaar te streven ook in de komende decennia 'op een schone en duurzame manier' in Zeeland te produceren.
Volgens Zeeland Refinery is op dit moment onzeker of de benodigde grondstoffen beschikbaar zijn. "Mocht aan voorgaande voorwaarden al voldaan zijn dan is ook de omvang van de benodigde investeringen van die aard dat deze momenteel niet competitief zijn met andere projecten in onze energie- en grondstoffen transitie roadmap", stelt een woordvoerder. Zeeland Refinery zegt dat de prioriteit ligt bij terugdringen van CO2-uitstoot, stikstof en vermindering van het waterverbruik.
Ook Yara ziet 'haken en ogen': het is ingewikkeld om de drie bedrijven allemaal op één lijn te krijgen, zegt woordvoerder Gijsbrecht Gunther, ook omdat ze allemaal bezig zijn met het halen van de klimaatdoelen van Parijs, het terugbrengen van de CO2 uitstoot. Yara is volgens Gunther vooral druk met het plan om CO2 af te vangen en naar de Noordzee bij Noorwegen te brengen om het ondergronds op te slaan en met plannen voor het produceren van groene waterstof.