Defensie mogelijk niet in zee met Damen voor bouw nieuwe onderzeeboten

De provincie Zeeland stuurt samen met een aantal andere provincies een brandbrief naar de informateur van het kabinet. Daarin waarschuwen ze voor een verkeerde keuze bij het kiezen welk bedrijf de nieuwe onderzeeboten voor Defensie mag bouwen.
Onderzeeboot
Onderzeeboot gebouwd in Zweden © Saab Kockums
Over twee weken wordt officieel bekend met welk bedrijf het ministerie in zee wil. Damen, die samenwerkt met het Zweedse bedrijf Saab Kockums, is nog in de race. Ook het Franse Naval Group en Thyssenkrupp Marine Systems uit Duitsland hebben interesse in de bouw van de vier onderzeeërs.
Toch lijkt het ministerie niet te kiezen voor de Zeeuws-Zweedse optie, meldt De Telegraaf. De krant schrijft dat ingewijden bevestigen dat het Franse Naval Group de competitie wint: zij bieden "de beste boot voor de beste prijs". De werf van Naval Group is deels in staatshanden en kan grotere risico's nemen en leveren tegen een prijs waar een commerciële werf nauwelijks tegenop kan, meldt de krant. Bovendien werkt het Franse bedrijf ook samen met een Nederlandse scheepsbouwer, namelijk Koninklijke IHC uit Hardinxveld-Giessendam. De regie van de bouw blijft dan wel in Franse handen.

Kosten

Het kabinet besloot eerder om niet de allerbeste boot te bouwen, maar een boot die goedkoper en sneller te bouwen is. De marine hoopt op een nieuwe, moderne boot die de huidige A-boot vervangt, maar de politiek vindt dat het wel een tandje minder mag, want de aanschaf kost ongeveer vier miljard euro. Mogelijk ligt dat bedrag nog een stuk hoger, omdat de grondstoffen een stuk duurder zijn geworden door de oorlog in Oekraïne. Ook is de defensiemarkt oververhit. Ingewijden zeggen tegen de krant dat het prijskaartje kan oplopen tot 6 miljard euro.

Nederlandse betrokkenheid

Defensie houdt al sinds het begin van de gesprekken vast aan de wens om zoveel mogelijk Nederlandse betrokkenheid te houden, vertelde staatssecretaris Van der Maat een aantal weken geleden. Maar dat betekent niet dat Defensie recht op een deal met Damen afkoerst. In het verleden koos het ministerie wel voor het Nederlandse bedrijf om een aantal schepen te bouwen. Damen bouwde het afgelopen jaar vier nieuwe fregatten voor de Nederlandse en Belgische krijgsmacht. Ook verzorgen ze het onderhoud van de Nederlandse vloot.

Waarom is de vervanging van de onderzeeboten nodig?

De onderzeeboten die Nederland nu heeft zijn verouderd en aan vervanging toe. Ze worden regelmatig ingezet voor geheime (spionage)missies. De onderzeeërs die Saab en Damen willen bouwen zijn 73 meter lang (5 meter langer dan de huidige). Ze moeten lang en ver weg kunnen, zich in ondiep water kunnen begeven en voorzien zijn van de nieuwste (spionage)apparatuur. Ze beschikken over luchtonafhankelijke voortstuwing en hebben een sluis om speciale eenheden en onbemande onderzeebootjes te lanceren.
Het vervangingsprogramma van de onderzeeboten is het grootste en duurste defensieproject sinds de F-35 straaljagers. Het programma sleept nu al zo'n tien jaar voort. Er wordt al sinds 2020 met meerdere partijen gesproken over het vervangen van de onderzeeboten. Half maart wordt een mijlpaal, dan beslist het kabinet welk bedrijf de boten mag bouwen.
Op het sociale mediaplatform LinkedIn plaatste Damen-directeur Richard Keulen drie weken geleden nog een oproep om niet te kiezen voor één van de buitenlandse opties, maar te kiezen voor zijn bedrijf. Het zou de 'redding en versterking van de specifieke Nederlandse onderzeebootkennis' zijn.
In een schriftelijke verklaring laat de directeur weten: "Dit voornemen zou niet alleen onbegrijpelijk zijn, maar ook onherstelbare schade toebrengen aan de hele maritieme sector in Nederland." Daarbij haalt Keulen ook de recent gepubliceerde Sectoragenda Maritieme Maakindustrie aan. "De veronderstelde keuze staat hier haaks op. Het gaat niet om Damen, maar veel meer om al onze partners in de nationale marinebouw."

Brandbrief provincies

De provincies Zeeland, Overijssel, Noord- en Zuid-Holland onderstrepen in de brandbrief dat het van groot belang is dat de bouw in Nederland gebeurt, gelet op onder meer de werkgelegenheid. "Er is dan niet alleen meer werk in eigen land, maar die boten komen dan ook hier in onderhoud. Die kennis kun je dan ook weer benutten in andere projecten", zegt provinciebestuurder Jo Annes de Bat in het radioprogramma Zeeland wordt Wakker.
Wat de provincie vooral steekt, is dat ze niet weten op welke grond het Rijk gaat kiezen. "Dat moet niet alleen van de prijs af hangen. Er moeten meer criteria zijn die gewogen moeten worden. We hopen vooral dat er geen politiek spel achter zit om voor Frankrijk te kiezen."
Ook commissaris van de Koning Han Polman benoemt het belang van de bouw van de onderzeeërs in Nederland. "Nederland kent een een rijk verleden op het gebied van de maritieme maak- en kennisindustrie. Dat moeten we koesteren en voortzetten richting de toekomst. Daarvoor zijn dit soort orders van groot belang." Polman vindt dat er een kans ligt om de maritieme maakindustrie maximaal te versterken. "Voor onze regionale economie, innovatie en kennis, maar zeker ook voor de veiligheid van Nederland."